Lenfoid lösemi / lenfoproliferatif hastalıklar; beyaz pulpa genişler (hipertrofi), kırmızı pulpa göreli olarak büzülür. Beyaz pulpa lenfoid doku (PALS, foliküller) olduğu için neoplastik/reaktif lenfosit infiltrasyonu burayı şişirir; dalak hacmi artar, hatta beyaz pulpa toplam hacmin ~%50’sine kadar çıkabilir.
Miyeloid lösemi / miyeloid proliferatif hastalıklar; beyaz pulpa atrofi, kırmızı pulpa genişlemesi görülür. Bunun nedeni; kırmızı pulpada (sinusoidlar, sinüs makrofajları) myeloid hücre infiltrasyonu ve/veya ekstramedüller hematopoez (EMH)’dir.
Patofizyoloji
Lenfoid lösemi (ör. CLL, ALL, bazı lenfomalar): Lenfositik hücreler dalaktaki PALS ve foliküllere kolay yerleşir → foliküler genişleme, germinal merkez reaksiyonu, PALS hipertrofisi. Bunun sonucunda kırmızı pulpa sıkışır.
Miyeloid hastalıklar (ör. CML, bazı AML, myelofibrosis): Kemik iliği yetmezliği / myelofibröz değişiklikler sonucu ekstramedüller hematopoez başlar; ayrıca neoplastik myeloid hücreler kırmızı pulpada toplanır → kırmızı pulpa genişler, sinüsler dolu ve beyaz pulpa göreli küçülür.
Histoloji / makroskopi
Lenfoid tip: Mikroskopide PALS/foliküllerde yoğun küçük lenfosit infiltrasyonu; makroskopik olarak düzensiz, nodüler beyaz pulpa odakları; splenomegali olabilir.
Miyeloid tip: Mikroskopide kırmızı pulpa sinüslerinde myeloid hücreler, eritroid/myeloid prekürsörler; EMH odakları; makroskopik olarak homojen genişlemiş kırmızı görünüm, bazen aşırı kırmızı yumuşak dalak.
Klinik sonuçlar
Splenomegali (her iki tipte de görülebilir ama görünüm farklı) — palpabl kitle, dolgunluk hissi.
Hipersplenizm: Artmış destrüksiyon → sitopeniler (anemi, trombositopeni, lökopeni) — tedavi/izlem gerekebilir.
Enfeksiyon riski / immün yetmezlik lenfoid hastalıklarda ek sorun olabilir.
Örnekler / ipuçları
CLL → belirgin beyaz pulpa lenfoid hiperplazi / infiltrasyon.
Hairy cell leukemia → tipik kırmızı pulpa hakimiyeti (massif splenomegali, “red pulp” infiltrasyonu).
Myelofibroz / CML → EMH ve kırmızı pulpa genişlemesi.
Eğer dalakta nodüler beyaz odaklar → lenfoid kaynaklı düşün; homojen kırmızı genişleme → miyeloid/EMH düşün.