Beyaz pulpa , dalak bölgelerinin histolojik bir adıdır ( enine kesitte çevresindeki kırmızı pulpadan daha beyaz göründüğü için bu adı almıştır ) ve dalak dokusunun yaklaşık %25’ini kapsar. Beyaz pulpa tamamen lenfoid dokudan oluşur .

Beyaz pulpa, özellikle farklı işlevlere sahip birkaç alanı kapsar:

1-Periarteriolar lenfoid kılıflar (PALS) tipik olarak dalağın arteriyol beslenmesiyle ilişkilidir; T lenfositleri içerirler .

2-PALS ile kırmızı pulpa sınırındaki marjinal bölge arasında, bölünen B lenfositleri içeren lenf folikülleri bulunur . IgM ve IgG2 bu bölgede üretilir. Bu moleküller, özellikle kapsüllü bakteriler olmak üzere hücre dışı organizmaların opsonizasyonunda rol oynar .

3-Marjinal bölge , beyaz pulpa ile kırmızı pulpa arasında bulunur. Merkezi arteriyolden daha uzakta, kırmızı pulpaya yakın bir yerde bulunur. Dendritik hücreler ve makrofajlar gibi antijen sunan hücreler (APC’ler) içerir . Beyaz pulpanın makrofajlarından bazıları, metalofilik makrofajlar olarak bilinen özel bir türdür.

3-Beyaz pulpadaki makrofajlar

T hücre bölgesi (periarteriolar kılıf) ve B hücre folikülleri, ayrı makrofaj popülasyonları içerir ; ancak bu makrofaj popülasyonlarının kökenleri ve yaşam süreleri hakkında pek fazla bilgi yoktur. Bu makrofajlar yalnızca dalağa özgü değildir, bunun yerine tüm sekonder lenfoid organların lenfoid kısımlarının ayrılmaz bir parçasıdır .

B hücresi foliküllerinde, makrofajlar, somatik hipermutasyon ve izotip değişimi sürecinde germinal merkez reaksiyonu sırasında oluşan apoptotik B hücrelerini temizlemede önemlidir . Uygun reseptörlerini oluşturamayan B hücreleri apoptozdan ölür ve daha sonra germinal merkezdeki makrofajlar tarafından temizlenir. Yoğun germinal merkez reaksiyonları sırasında, bu süreç germinal merkezdeki büyük makrofajların varlığı nedeniyle belirgindir; bunlara ” tinsible body” makrofajları denir ve bu ad, “tinsible body”lerinin yoğunlaştırılmış apoptotik çekirdekleri temsil etmesinden gelir. Apoptotik hücrelerin makrofajlar tarafından alınabilmesi için, birden fazla reseptör tarafından tanınan apoptotik hücrelerin dış yüzeyinde fosfatidilserin ekspresyonu önemlidir. Uyuşuk vücut makrofajları; tirozin kinaz Mer, süt yağı küreciği epidermal büyüme faktörü 8 ve Tim-4’ü ifade eder; bunların hepsi apoptotik hücrelerin makrofajlara girmesini destekler.

Makrofajlar beyaz pulpanın T hücresi bölgesinde de bulunur, ancak rolleri daha az anlaşılmıştır. Bu makrofaj popülasyonu, sekonder lenfoid organların diğer tüm T hücresi bölgelerinde bulunabilir. Bu makrofajların, kandan beyaz pulpaya giren devriye gezen monositlerin torunları olması mümkündür. T hücreleriyle birlikte konumlanmaları nedeniyle, bu makrofajların antijen sunumunda veya ölen lenfositlerin uzaklaştırılmasında rol oynadığı düşünülmektedir

Beyaz pulpa

Santral arter / radial arteriol (central arteriole): Beyaz pulpanın ortasından geçen arter; etrafı PALS ile sarılıdır.
PALS (Periarteriolar Lymphoid Sheath): Santral arter etrafında bulunan T hücresi bölgesi.
Lenfoid folikül (B hücre bölgesi): PALS’ın lateralinde; germinal merkez (aktif ise) ve mantel zonu içerir — B hücre klonlaması burada olur.
Marjinal zon / marginal sinus: Beyaz pulpa ile kırmızı pulpa arasındaki geçiş bölgesi; kanla taşınan antijenleri ilk karşılayan bölge (makrofajlar, APC’ler, marginal B hücreleri).
Plazma hücreleri: Genellikle folikülün dışına göç edip immünglobulin salgılar; kırmızı pulpa ve trabeküler arteriolar çevresinde bulunur.

Resimde numaralandırılmış 1–2–3 adımlarının açıklaması

Antijenin dalağa kan yoluyla gelişi — Kanla taşınan bakteriler/antijenler trabeküler arter → santral arter → marginal sinüse ulaşır. (Resimde “1” bu giriş noktasını gösteriyor.)
Antijen-sunan hücrelerin rolü ve T–B etkileşimi — Marjinal zondaki makrofaj/dendritik hücreler antijeni yakalar (APC). APC’ler antigeni PALS kökenli T hücrelerine sunar; T hücreleri aktive olur, B hücrelerini uyarır; B hücreleri folikülde klonlanır ve germinal merkez reaksiyonu başlar. (Resimde “2”.)
Plazma hücrelerine dönüşüm ve immünglobulin salgısı — Aktivasyon sonrası B hücreleri plazma hücrelerine dönüşür ve immunoglobulinleri kana/limfe salgılarlar, dolaşımsal humoral bağışıklığı sağlar. (Resimde “3”.)

Fonksiyonel notlar

Beyaz pulpa, dalak açısından “primer lenf nodu gibi” çalışır: kan yoluyla gelen patojenlere karşı hızlı humoral cevap başlatır.
Marjinal zon B hücreleri polisakkarit kapsüllü bakterilere karşı T-bağımsız yanıt verebilir — bu yüzden dalak, kapsüllü bakteri infeksiyonlarında kritik.
Asplenik veya işlevsel olarak yıldızlaşmış (hyposplenizm) hastalar; özellikle S. pneumoniae, N. meningitidis, H. influenzae gibi kapsüllü organizmalara karşı ciddi infeksiyon riski taşır → aşı ve profilaksi gerekir.

Histolojik ipuçları

PALS: yoğun küçük lenfosit kümeleri (T hücreleri) çevresinde santral arter.
Folikül/germinal merkez: daha açık merkez (B hücre proliferasyon yeri) ve koyu mantel alan.
Marjinal zon: heterojen hücre popülasyonu; makrofaj, dendritik hücre, özel B hücreleri.
Plazma hücreleri: eksantrik çekirdek, “clock-face” kromatin; kırmızı pulpada sıklıkla görülür.

Klinik bağlantılar

“Dalak fonksiyonu = filtre + immün reaksiyon” olarak özetlenir.
Asplenizm hipertansiyon, portal hipertansiyon sonrası fonksiyonel kusur ya da splenektomi sonra mutlaka kapsüllü bakteri aşıları (pneumokok, meningokok, Hib) ve bazen profilaktik AB düşünülür.
Patoloji notu: Splenic marginal zone lymphoma gibi hastalıklar marjinal zonu hedef alır; şüphede immün fenotip ve klonalite değerlendirilir.