1. İntraepitelyal Bezler (Goblet, Kalsiform, Kadeh Hücresi)
• Tanım: Örtü epiteli arasında yer alan ve en bilinen örneği kadeh hücreleridir.
• Görev: Glikoprotein yapısında olan müsin adı verilen bir salgı üretirler.
• Yapı: Salgı granülleri, hücrenin tepe (apikal) kısmında toplanır ve bu da hücrenin bir kadeh şeklini almasına neden olur.
2. Miyoeoitelyal Hücreler (Basket, Sepet Hücresi)
• Tanım: Kasılabilen aktin ve miyozin gibi mikrofilamanları içeren dallanmış hücrelerdir.
• Köken: Epitel kökenlidir ve keratin ailesinden ara filamanlar içerir.
• Görev: Ekzokrin salgı bezlerinin kanallarını sararak salgının dışarı atılmasına yardımcı olurlar.
• Bulunduğu Yerler: Başlıca meme, ter ve tükürük bezlerinin asinüslerinde yer alırlar. Resimde, apokrin ter bezleri ve sebase bezlerde bulunmadığı bilgisi vurgulanmıştır.
3. Nöroendokrin Hücre (DNES-APUD)
• Tanım: Kromlama ve gümüşleme teknikleri ile boyanabilen hücrelerdir, bu nedenle argentaffin ve kromaffin adlarını alırlar.
• Görev: Endokrin sistem gibi hormon salgılamazlar, salgıları yakın çevresindeki hücreleri etkiler (parakrin etki).
• Bulunduğu Yerler: Solunum ve sindirim sistemi, tiroid, hipofiz, prostat ve adrenal medulla gibi çeşitli organlarda bulunurlar.
• Ek Bilgi: Sindirim sistemindeki (GIS) APUD hücreleri serotonin salgılar ve karsinoid tümör oluşumunda rol oynayabilir. Adrenal medullada bulunanlar ise adrenalin ve noradrenalini diğer maddelerle birlikte depolayabilirler.
Bu hücreler, epitel dokusunun salgı, destek ve düzenleyici fonksiyonlarında kritik roller oynar.
Epitel Dokusunda Yardımcı Hücreler – Karşılaştırmalı Tablo
| Özellik / Hücre Grubu | İntraepitelyal Bezler (Goblet / Kadeh Hücresi) | Miyoeptelyal Hücre (Basket / Sepet Hücresi) | Nöroendokrin Hücre (DNES – APUD) |
| Yerleşim | Örtü epiteli arasında | Ekzokrin bezlerin kanallarında ve asinuslarında | Solunum, sindirim, tiroid, hipofiz, prostat, adrenal medulla |
| Köken | Epitel | Epitel (keratin ailesinden ara filaman içerir) | Nöroektodermal (nöral krest kökenli kabul edilir) |
| Ana Fonksiyon | Glikoprotein yapısında müsin salgılar (mukus) | Kasılabilir hücre → salgının kanala boşaltılmasını sağlar | Parakrin/endokrin salgı → hormon/amin salgılar |
| Salgı / Ürün | Müsin (glikoprotein) | Mekanik destek, salgı itici kuvvet | Serotonin, adrenalin, noradrenalin, somatostatin, NPY, kromogranin vb. |
| Boyanma Özellikleri | Salgı granülleri apikalde birikir, çekirdek bazale itilir | Aktin pozitif boyanır (aktin–miyozin filamentleri içerir) | Kromlama / gümüşleme boyaları → argentaffin, kromaffin hücreler |
| Mikroskopik Özellik | Kadeh şeklinde görünüm, çekirdek bazale itilmiş | Dallanmış, ince uzantılı, asinus çevresini saran | Küçük, granüllü sitoplazma, parakrin etkiye uygun |
| Örnek Dokular | İnce bağırsak, solunum epiteli | Meme, tükürük, ter bezleri | GİS APUD hücreleri, adrenal medulla |
| Patolojik Önemi | Mukus artışı → hipersekresyon (ör. kronik bronşit, astım) | Disfonksiyon → sekresyon bozuklukları | Karsinoid tümör, feokromositoma gibi nöroendokrin tümörlerde rol oynar |