Gasdermin D (GSDMD)
1. Yapısı
- Gasdermin protein ailesi üyelerinden biridir (A, B, C, D, E ve DFNB59 alt tipleri bulunur).
- GSDMD, N-terminal (aktif) ve C-terminal (inhibitör) iki ana bölümden oluşur.
- Normal durumda C-terminal kısmı, N-terminal kısmı baskılayarak hücreyi korur.
2. Aktivasyonu
- Kanonik yol: Inflamazom aktivasyonu → Kaspaz-1 GSDMD’yi parçalar.
- Kanonik olmayan yol: Hücresel LPS → Kaspaz-4 ve kaspaz-5 (insanda) veya kaspaz-11 (farede) GSDMD’yi parçalar.
- Bu kesim sonrası N-terminal fragman serbestleşir.
3. Hücresel Etkisi
- Serbest kalan N-terminal GSDMD, plazma zarına gider.
- Zarın içine gömülerek 15–20 nm çapında porlar (delikler) oluşturur.
- Bu porlardan:
- IL-1β ve IL-18 gibi inflamatuvar sitokinler dışarı salınır,
- Hücre içine su girişi olur → hücre şişer → piroptozis ile patlar.
4. Klinik Önemi
- Bakteri, virüs ve bazı parazit enfeksiyonlarında konak savunmasının kritik bir parçasıdır.
- Otoinflamatuvar hastalıklar (örn. Crohn, ailesel Akdeniz ateşi) ve septik şokta aşırı GSDMD aktivasyonu doku hasarına yol açabilir.
- Son yıllarda kanser immünoterapisi ve inflamasyon tedavisi için hedef alınan yeni moleküllerden biridir.