STSS ve TSS Karşılaştırması
| Özellik | Streptokokal Toksik Şok Sendromu (STSS) | Stafilokokal Toksik Şok Sendromu (TSS) |
| Etken Mikroorganizma | Streptococcus pyogenes (A Grubu Streptokok) | Staphylococcus aureus |
| Klinik Ortam | Genellikle yumuşak doku enfeksiyonu (selülit, nekrotizan fasiit) gibi invaziv enfeksiyonlarla ilişkilidir. Bakteriyemi (kan dolaşımına yayılma) yaygındır. | Genellikle tampon kullanımı, cerrahi yaralar, burun ameliyatı sonrası gibi lokal enfeksiyon odaklarıyla ilişkilidir. Bakteriyemi nadirdir. |
| Döküntü | Genellikle yaygın bir döküntü yoktur. Olsa bile, kızamık benzeri bir döküntü olabilir ancak belirgin değildir. | Ciddi güneş yanığı benzeri yaygın, eritematöz (kızarık) bir döküntü tipiktir. İyileşme döneminde el ve ayaklarda soyulma görülür. |
| Hipotansiyon | Hızlı gelişen ve genellikle daha şiddetli hipotansiyon ve şok görülür. | Hipotansiyon daha yavaş gelişebilir, ancak yine de tipik bir bulgudur. |
| Organ Yetmezliği | Çoklu organ yetmezliği (böbrek, karaciğer, akciğer) sıklıkla görülür ve hızlı ilerler. Böbrek yetmezliği STSS için ayırt edici bir özelliktir. | Çoklu organ sistemi tutulumu (genellikle 3 veya daha fazla) yaygındır ancak STSS’deki gibi invaziv bir enfeksiyonla ilişkilendirilmez. |
| Toksinler | Streptokokal pirojenik ekzotoksinler (SPE), özellikle SPE-A ve SPE-C. Süperantijen olarak görev yaparlar. | Stafilokokal Toksin-1 (TSST-1) ve diğer enterotoksinler (SEA, SEB). Süperantijen olarak görev yaparlar. |
| Klinik Seyir | Genellikle daha agresif ve hızlı seyreder. Mortalite oranı daha yüksektir (%30-80). | STSS’ye göre daha yavaş ilerleyebilir. Mortalite oranı daha düşüktür (%3-10). |
Ortak Özellikler
- Süperantijen → T lenfositleri antijen sunumundan bağımsız olarak aktive eder → masif sitokin fırtınası (IL-1, IL-2, TNF-α, IFN-γ).
- Ateş, döküntü, hipotansiyon, çoklu organ yetmezliği (karaciğer, böbrek, akciğer).
- Hızlı kötüleşme ve mortalite riski yüksek.
Stafilokokal Toksik Şok Sendromu
- Etken: Staphylococcus aureus.
- Toksin: TSST-1 (Toxic Shock Syndrome Toxin-1) veya enterotoksinler.
- Klinik:
- Yüksek ateş
- Yaygın eritematöz döküntü → 1-2 hafta sonra deride soyulma (deskuamasyon)
- Hipotansiyon
- Multiorgan tutulumu
- Tipik risk faktörü:
- Menstrüel dönemde tampon kullanımı
- Cerrahi yara enfeksiyonları
Streptokokal Toksik Şok Sendromu (STSS)
- Etken: Streptococcus pyogenes (A grubu β-hemolitik streptokok).
- Toksin: Streptokokal pirojenik ekzotoksinler (SPE-A, SPE-C vb.).
- Klinik:
- Yüksek ateş
- Hipotansiyon, multiorgan yetmezliği
- Şiddetli yumuşak doku enfeksiyonları eşlik eder (nekrotizan fasiit, miyozit).
- Mortalite stafilokokal TSS’den daha yüksektir.
Kısacası:
- İkisi de süperantijen etkisiyle olur.
- Stafilokokal TSS → TSST-1, tampon kullanımı, döküntü + deskuamasyon.
- Streptokokal TSS → SPE toksinleri, ağır invaziv enfeksiyon + nekrotizan fasiit.
| Özellik | Streptokokal Toksik Şok Sendromu (STSS) | Stafilokokal Toksik Şok Sendromu (TSS) |
|---|---|---|
| Etken | Streptococcus pyogenes (Grup A Streptokok) | Staphylococcus aureus |
| Toksin | Streptokok süperantijenleri (SpeA, SpeC vb.) | Toksik şok sendromu toksini-1 (TSST-1) veya enterotoksin B/C |
| Genel özellikler | Hızlı ilerleyen, ciddi sepsis tablosu | Daha subakut, genellikle iyi genel durumla başlar |
| Başlangıç | Genellikle cilt/deri enfeksiyonu veya cerrahi yaradan sonra | Genellikle menstruasyon veya yara ile ilişkili, tampon kullanımı sık |
| Ateş | Yüksek (≥38.9°C) | Yüksek ateş yaygın, ama bazen daha hafif |
| Hipotansiyon / şok | Sık, hızla gelişir | Ortaya çıkabilir ama genellikle daha yavaş |
| Deri bulguları | Eritem, yaygın kızarıklık, purpura fulminans (bazı olgular) | Yaygın kızarıklık, “sunburn-like” döküntü; palmoplantar deskuamasyon 1–2 hafta sonra tipiktir |
| Organ yetmezliği | Çok sık; böbrek, karaciğer, koagülasyon | Daha nadir ve genellikle geç dönemde |
| Mikrobiyoloji | Kan kültürü çoğunlukla pozitif | Kan kültürü çoğunlukla negatif (bakteremi nadirdir) |
| Tedavi | Hızlı IV antibiyotik (penisilin + klindamisin), gerekirse cerrahi debridman | Anti-stafilokok antibiyotik (oksasilin/nafcilin) + klindamisin; kaynak kontrol önemli |
| Prognoz | Mortalite yüksek (%30–70) | Mortalite daha düşük (%5–15) |
| Önemli ipucu | “Necrotizing fasciitis” ve derin doku enfeksiyonu ile ilişkili | Genellikle yüzeyel yara veya menstruasyon ile ilişkili; toksin aracılı sistemik tablo |
Klinik ipucu:
- STSS’de kan kültürü çoğunlukla pozitif, TSS’de ise çoğunlukla negatifdir.
- STSS hızla ilerler, erken cerrahi debridman hayat kurtarıcıdır.
- TSS’de döküntü sonrası eller ve ayaklarda deskuamasyon tipiktir.