Her hücre, çok yaygın olan bazı DNA kusurlarını (sitozin ve adenin deaminasyonu) tanıyan DNA glikozilazlar olarak adlandırılan bir grup enzimi içermektedir.
Bu enzimler N glikozit bağı koparmak suretiyle yanlış bazları uzaklaştırırlar.
Bu durum DNA üzerinde baz içermeyen apürinik veya apirimidinik bir yeri oluşturur.
Daha sonra bu bölge DNA polimeraz tarafından doldurulur ve DNA ligaz tarafından birleştirilir.
“Baz–kesim tamiri” (Base Excision Repair, BER) mekanizması
Baz–Kesim Tamiri (BER)
DNA’daki küçük, yaygın kimyasal hasarların düzeltilmesini sağlayan tamir yoludur.
Hasar Türleri
- Sitozin deaminasyonu → Urasil oluşumu
- Adenin deaminasyonu → Hipoksantin oluşumu
- Metilasyon, oksidatif hasarlar (ör. 8-oxoguanin)
Tamir Basamakları
- Tanıma:
- DNA glikozilaz enzimi, hatalı bazı tanır.
- Kesim (Eksizyon):
- Glikozilaz, N-glikozid bağını koparır → baz çıkarılır.
- Ortada bir AP (apürinik/apirimidinik) yeri kalır.
- Endonükleaz kesisi:
- AP endonükleaz, şeker-fosfat iskeletini keser.
- Boşluğun doldurulması:
- DNA polimeraz β (özellikle memelilerde) doğru nükleotidi ekler.
- Birleştirme:
- DNA ligaz fosfodiester bağını kapatarak zinciri tamamlar.
Klinik Önemi
- BER, spontan mutasyonları engelleyen en önemli tamir yoludur.
- Defektleri → karsinogenez ve bazı nörodejeneratif hastalıklar ile ilişkili olabilir.
Aşağıdaki enzimlerden hangisi baz–eksizyon tamirde görev almaz?
A) DNA Glikozilaz
B) DNA Metilaz
C) DNA Polimeraz
D) Endonükleaz
E) DNA Ligaz
Cevap B