Zorunlu hücre içi bakterilere örnek olarak Rickettsiales takımının üyeleri ve Mycoplasma cinsinin üyeleri verilebilir . Bu bakterilerin çoğalabilmesi için insan konağa ihtiyaçları vardır ve vücuda girdiklerinde hastalığa neden olurlar. Bir konağın vücudunun içinde veya dışında büyüyebilen fakültatif hücre içi bakterilerin aksine, zorunlu bakteriler konak hücreleri olmadan yaşayamazlar. Bu bakteriler, konak hücresinin kendilerine verdiği üreme için gerekli metabolik süreçlerden ve enzimlerden yoksun oldukları için konak hücresinin dışında çoğalamazlar.
Zorunlu hücre içi bakterilerin neden olduğu hastalıklar arasında klamidya (Chlamydia trachomatis) ve Kayalık Dağlar Benekli Ateşi (Rickettsia rickettsii) bulunur
1-Brucella abortus
2-Brucella canis
3-Brucella melitensis
4-Brucella suis
5-Klamidya pnömonisi
6-Klamidya trakomatis
7-Chlamydophila psittaci
8-Mycobacterium leprae
9-Mikobakteri tüberkülozu
10-Mikobakteri ülserans
11-Rickettsia rickettsii
12-Yersinia pestis
13-Yersinia enterocolitica
14-Yersinia pseudotuberculosis
Zorunlu vs Fakültatif Hücre İçi Bakteriler
| Bakteri | Hücre İçi Tipi | Açıklama / Hastalık |
|---|---|---|
| Brucella abortus | ✅ Fakültatif hücre içi | Brucelloz (sığır kaynaklı) |
| Brucella canis | ✅ Fakültatif hücre içi | Brucelloz (köpek kaynaklı) |
| Brucella melitensis | ✅ Fakültatif hücre içi | Brucelloz (keçi kaynaklı) |
| Brucella suis | ✅ Fakültatif hücre içi | Brucelloz (domuz kaynaklı) |
| Chlamydia pneumoniae | ✅✅ Zorunlu hücre içi | Atipik pnömoni |
| Chlamydia trachomatis | ✅✅ Zorunlu hücre içi | Trahom, cinsel yolla bulaşan enf. |
| Chlamydophila psittaci | ✅✅ Zorunlu hücre içi | Psittakoz (kuşlardan geçen zoonotik pnömoni) |
| Mycobacterium leprae | ✅ Fakültatif hücre içi | Cüzzam |
| Mycobacterium tuberculosis | ✅ Fakültatif hücre içi | Tüberküloz |
| Mycobacterium ulcerans | ✅ Fakültatif hücre içi | Buruli ülseri |
| Rickettsia rickettsii | ✅✅ Zorunlu hücre içi | Kayalık Dağlar benekli ateşi |
| Yersinia pestis | ✅ Fakültatif hücre içi | Veba |
| Yersinia enterocolitica | ✅ Fakültatif hücre içi | Enterik yersiniosis |
| Yersinia pseudotuberculosis | ✅ Fakültatif hücre içi | Pseudotüberküloz |
Mycoplasma spp. (ör. Mycoplasma pneumoniae), hücre duvarı olmayan bakteri benzeri organizmalardır. Sıkı hücre içi yaşam göstermezler ama zayıf obligat/atipik patojen olarak kabul edilir.
Rickettsia, Chlamydia, ve Anaplasma gibi gruplar net olarak zorunlu hücre içi patojen sınıfındadır.
Önemli Zorunlu Hücre İçi Bakteri Örnekleri ve İlişkili Hastalıkları
Verdiğiniz listede hem zorunlu hücre içi bakteriler hem de bazı fakültatif hücre içi bakteriler bulunmaktadır. Şimdi bu liste üzerinden ayrımı yaparak her birini inceleyelim:
Gerçek Zorunlu Hücre İçi Bakteriler:
- Chlamydia trachomatis:
- Hastalık: Klamidya enfeksiyonları. Genellikle cinsel yolla bulaşan bir enfeksiyondur (CYBE). Üretrit (idrar yolu iltihabı), servisit (rahim ağzı iltihabı), pelvik inflamatuar hastalık (PID) ve kısırlığa neden olabilir. Ayrıca trahom (körlüğe yol açabilen göz enfeksiyonu) ve lenfogranüloma venereum (LGV) gibi hastalıklara da neden olur.
- Chlamydia pneumoniae:
- Hastalık: A tipik pnömoni (zatürre), bronşit ve sinüzit gibi solunum yolu enfeksiyonları. Genellikle hafif seyirli olabilir ancak kalıcı öksürüğe neden olabilir.
- Chlamydophila psittaci:
- Hastalık: Psittakoz (Ornitoz). Genellikle enfekte kuşlardan (papağan, muhabbet kuşu, güvercin vb.) solunum yoluyla bulaşır. İnsanlarda grip benzeri semptomlardan ciddi pnömoniye kadar değişen tablolara neden olabilir.
- Rickettsia rickettsii:
- Hastalık: Kayalık Dağlar Benekli Ateşi (Rocky Mountain Spotted Fever). Genellikle keneler aracılığıyla bulaşır. Ateş, baş ağrısı, kas ağrıları ve karakteristik döküntü (bilekler ve ayak bileklerinden başlayıp merkeze yayılan) ile seyreder. Tedavi edilmezse hayatı tehdit edebilir.
- Mycobacterium leprae:
- Hastalık: Lepra (Cüzzam). Deri, sinirler, üst solunum yolları, gözler ve testisleri etkileyen kronik bir enfeksiyondur. Belirtileri cilt lezyonları, his kaybı ve sinir hasarıdır. Uzun kuluçka süresi vardır.
Bazı Uzmanlara Göre Fakültatif Hücre İçi Olarak Kabul Edilebilenler (Listede Zorunlu Olarak Bahsedilmişler):
- Mycobacterium tuberculosis:
- Hastalık: Tüberküloz (Verem). Genellikle akciğerleri etkileyen, ancak vücudun diğer bölgelerine de (böbrekler, kemikler, beyin) yayılabilen kronik bir enfeksiyondur. Hava yoluyla bulaşır. Makrofajlar içinde hayatta kalma ve çoğalma yeteneği, hastalığın kalıcılığı ve gizli enfeksiyonların oluşumu için kritiktir. Geniş ölçüde fakültatif hücre içi olarak kabul edilir.
- Mycobacterium ulcerans:
- Hastalık: Buruli Ülseri. Genellikle tropikal ve subtropikal bölgelerde görülen, cilt ve yumuşak dokuyu etkileyen, büyük, yıkıcı ülserlere neden olan kronik bir hastalıktır. Genellikle bataklık ve sulak alanlarla ilişkilidir.
Listede Bulunan ve Genellikle Fakültatif Hücre İçi Kabul Edilenler (Daha Önceki Yanıtta Detaylandırılmıştı):
- Brucella abortus, Brucella canis, Brucella melitensis, Brucella suis:
- Hastalık: Bruselloz (Malta Humması/Dalgalı Ateş). Hayvanlardan (süt ürünleri, enfekte hayvanlarla temas) insanlara bulaşan bir zoonotik hastalıktır. Ateş, terleme, eklem ağrısı, yorgunluk, karaciğer ve dalak büyümesi gibi sistemik belirtilere neden olabilir. Bu bakteriler makrofajlar içinde yaşayabilen fakültatif hücre içi patojenlerdir.
- Yersinia pestis:
- Hastalık: Veba. Pireler aracılığıyla kemirgenlerden insanlara bulaşır. Hıyarcıklı veba (lenf nodu şişliği), pnömonik veba (akciğer enfeksiyonu, insandan insana bulaşabilir) ve septisemik veba gibi ölümcül formları vardır. Bu da bir fakültatif hücre içi bakteridir.
- Yersinia enterocolitica:
- Hastalık: Yersinioz (Gastroenterit). Kontamine gıda (özellikle çiğ veya az pişmiş domuz eti, kontamine su) yoluyla bulaşır. Karın ağrısı, ishal, ateş, bazen apandisit benzeri semptomlar ve reaktif artrit gibi komplikasyonlara neden olabilir. Fakültatif hücre içi bir patojendir.
- Yersinia pseudotuberculosis:
- Hastalık: Genellikle Yersinia enterocolitica‘ya benzer gastroenterit ve mezenterik lenfadenit (karın lenf bezlerinin iltihabı) neden olur. Daha çok “sahte apandisit” olarak bilinir. Bu da fakültatif hücre içi bir bakteridir.