Ritonavir (ticari adıyla Norvir), HIV/AIDS tedavisinde yaygın olarak kullanılan bir proteaz inhibitörüdür (PI). Ancak günümüzde en sık kullanım amacı, diğer antiretroviral ilaçların (özellikle proteaz inhibitörlerinin) metabolizmasını yavaşlatmak ve böylece onların plazma düzeylerini artırmak için bir farmakokinetik güçlendirici (booster) olarak kullanılmasıdır.
Ritonavir (Norvir): Genel Bilgiler
| Özellik | Açıklama |
| Etken madde | Ritonavir |
| Ticari adı | Norvir |
| Kullanım amacı | HIV/AIDS tedavisinde antiretroviral kombinasyonun parçası olarak kullanılır |
| Antiviral sınıf | Proteaz inhibitörü (PI) |
| Başlıca kullanım şekli | Diğer proteaz inhibitörlerinin etkisini artırmak için booster olarak |
| Etki Mekanizması | HIV-1 proteaz enzimini inhibe ederek, viral poliproteinlerin olgun virüs parçacıklarına işlenmesini engeller. Ayrıca CYP3A4 enzimini güçlü bir şekilde inhibe eder, böylece birlikte verilen ilaçların yıkımını yavaşlatır. |
| Kullanım yolu | Oral (tablet veya kapsül) |
| Diğer kullanım alanları | – Hepatit C (kombine tedavilerde) – COVID-19 (örneğin, Paxlovid: nirmatrelvir + ritonavir) |
Ritonavir’in Kombinasyon Tedavisindeki Yeri
Ritonavir, yüksek etkili antiretroviral tedavi (HAART) protokollerinde genellikle şu amaçlarla kullanılır:
- Darunavir, lopinavir, atazanavir gibi diğer PI’lerin etkinliğini artırmak (örnek: Kaletra = Lopinavir + Ritonavir).
- CYP3A inhibitörü olarak ilacın plazma seviyesini ve etki süresini uzatmak.
Ritonavir vs Cobicistat Karşılaştırması
| Özellik | Ritonavir | Cobicistat |
| Booster etkisi | Var | Var |
| Antiviral aktivite | Var | Yok |
| CYP3A inhibitörü | Evet (güçlü) | Evet (seçici) |
| Kullanım alanı | HIV, Hepatit C, COVID-19 | HIV |
| Ek enzim etkileri | CYP2D6, CYP2C9, CYP2C19 dahil | Daha seçici |
| İlaç etkileşimi riski | Daha yüksek | Daha düşük |
| Kullanıldığı formülasyonlar | Kaletra, Paxlovid, birçok HAART rejimi | Stribild, Genvoya, Rezolsta |
Yan Etkiler
- Gastrointestinal semptomlar (bulantı, kusma, ishal)
- Lipodistrofi ve metabolik bozukluklar (trigliserit artışı, hiperglisemi)
- Karaciğer toksisitesi
- İlaç etkileşimleri (özellikle CYP450 üzerinden)