1-Protozoa
Plasmodium türleri: sıtmaya neden olur
Entamoeba : Amip hastalığına neden olur
Giardia : Giardiasis’e neden olur
Trypanosoma brucei : Afrika tripanosomiyazına neden olur
Toxoplasma gondii : toksoplazmoza neden olur
Acanthamoeba : acanthamoeba keratitine neden olur
Leishmania : Leishmaniasis’e neden olur
Babesia : babesiosis’e neden olur
Balamuthia mandrillaris : granülomatöz amipli ensefalite neden olur
Cryptosporidium : kriptosporidiyozise neden olur
Cyclospora : siklosporiyazis’e neden olur
Naegleria fowleri : Primer amipli meningoensefalite neden olur
2-Parazit kurtlar (helmintler)
Bir kibrit çöpünün etrafına sarılmış Gine solucanı ( Dracunculus )
Ascaris lumbricoides : askariazise neden olur
Pinworm : Enterobiyazise neden olur
Strongyloides stercoralis : trongyloidiasis’e neden olur
Toxocara : toksokariyazise neden olur
Gine solucanı : drakonkuliyaza neden olur .
Kancalı kurt : Helmintiyazise neden olur
Tenya (Eucestoda): Sistiserkoz , ekinokokkoz , himenolepiyazis , difillobothriasis ve sparganozise neden olur
Kamçı kurdu ( Trichuris trichiura ): Trişüriyazise neden olur
3-Parazitik parazitler
Schistosoma : şistosomiyazise neden olur
Gnathostoma : gnathostomiasis’e neden olur
Paragonimus : paragonimiyazise neden olur
Fasciola hepatica : fascioliasis’e neden olur
Trichobilharzia regenti : serkaryal dermatite neden olur
Endoparazitler, konak canlıların vücudu içinde yaşayan ve onlardan beslenen parazitlerdir. Bu parazitler genellikle barsak, kan, doku ve organ sistemlerinde yaşar. İnsanlarda önemli endoparazitler üç ana gruba ayrılır:
1. Protozoon Endoparazitleri
Tek hücreli organizmalardır.
| Tür | Bulaş Yolu | Yaşadığı Yer | Klinik |
|---|---|---|---|
| Entamoeba histolytica | Fekal-oral (kist) | Kolon, karaciğer | Kanlı mukuslu ishal (amipli dizanteri), abse |
| Giardia intestinalis | Fekal-oral (kist) | İnce barsak | Steatore, ishal, malabsorbsiyon |
| Cryptosporidium parvum | Su/yiyecek (ookist) | İnce barsak | İmmün sağlamda kısa süreli ishal, AIDS’de şiddetli |
| Toxoplasma gondii | Kedi dışkısı, çiğ et | Beyin, kas, göz | Gebelikte: konjenital toksoplazmoz |
| Plasmodium spp. (falciparum, vs.) | Sivrisinek (Anofel) | Eritrosit, KC | Sıtma: periyodik ateş, anemi, splenomegali |
| Leishmania donovani | Kum sineği | RES, KC, dalak | Kala-azar (visseral leishmaniasis) |
| Trypanosoma cruzi | Redüvi böceği | Kalp, kolon, sinir | Chagas hastalığı |
2. Helmint (Solucan) Endoparazitleri
A. Nematodlar (Yuvarlak solucanlar)
| Tür | Bulaş Yolu | Klinik |
|---|---|---|
| Ascaris lumbricoides | Fekal-oral (yumurta) | Barsak tıkanıklığı, larva migrasyonu |
| Enterobius vermicularis | Fekal-oral (yumurta) | Perianal kaşıntı (oksiyuriyaz) |
| Trichuris trichiura | Fekal-oral | Dizanteri benzeri ishal, rektal prolapsus |
| Ancylostoma/Necator | Deri yoluyla | Anemi, eozinofili, ciltte larva göç izi |
| Strongyloides stercoralis | Deriden | Otoinfeksiyon, yaygın infeksiyon (immünsüpresyon) |
| Trichinella spiralis | Çiğ domuz eti | Kas ağrısı, periorbital ödem, ateş |
| Toxocara canis/cati | Fekal-oral (yumurta) | Visceral/oküler larva migrans |
| Dracunculus medinensis | Enfekte su piresi (copepod) | Bacakta ülseratif lezyon |
B. Trematodlar (Yassı solucanlar – Flukes)
| Tür | Bulaş Yolu | Klinik |
|---|---|---|
| Schistosoma spp. | Deriden (serker) | Hematüri, portal hipertansiyon, nörolojik tutulum |
| Fasciola hepatica | Su teresi | Karaciğer tutulumu, eozinofili, safra yolu tıkanması |
| Clonorchis sinensis | Çiğ balık | Kolanjit, kolanjiyokarsinom riski |
| Paragonimus westermani | Çiğ yengeç, tatlı su kabuklusu | Pnömoni benzeri semptomlar, hemoptizi |
C. Cestodlar (Şeritler – Tenya)
Endoparazitlerin Genel Özellikleri
Barsak parazitleri: genellikle fekal-oral bulaş.
Kan ve doku parazitleri: genellikle vektörlerle (sivrisinek, sinek) veya ara konaklar aracılığıyla bulaşır.
Tanı yöntemleri: gaita mikroskopisi, seroloji, görüntüleme (BT, USG), doku biyopsisi.
Tedaviler: metronidazol, albendazol, prazikuantel, ivermektin, nitazoksanid vb.