Polikistik over sendromunu (PCOS) tanısı almış hastalar, hormonal olarak iyi östrojenlenen hiperandrojenik kadınlardır. Hiperandrojenizm, testosteron ve DHEAS artışına bağlıdır. Testosteron artışı over kökenlidir. Normalin iki katı kadar yüksektir. DHEAS artışı olguların ancak yarısında gözlenmektedir ve adrenal kaynaklıdır. Androstenedionun periferal aromatizasyonu ile Östron meydana gelir. E1/E2’ye oranı bozulur ve kronik hiperöstrojenik bir durum ortayaçıkar. Insülin rezistansı ve hiperinsülinemiye yol açan en önemli faktör obezitedir. Insülin overde androjen yapımını arttırır. SHBG düzeyleri androjen ve hiperinsülinemiye bağlı olarak %50’ye kadar azalır. FSH/LH oranı LH lehine artmıştır. LH yükselmesi GnRH’da artmanın sonucudur. GnRH salınım frekans ve amplitüdlerindeki artış, gonadotropinleri uyararak LH sekresyon artışına neden olur.

PCOS’ta Hormonal Denge Bozuklukları

PCOS tanısı alan kadınlarda görülen hormonal değişiklikler karmaşık bir döngü şeklinde seyreder:

• Hiperandrojenizm: PCOS’un temel özelliklerinden biridir ve testosteron ile DHEAS (dehidroepiandrosteron sülfat) seviyelerindeki artışa bağlıdır.
  • Testosteron Artışı: Genellikle over (yumurtalık) kaynaklıdır ve kandaki seviyeler normalin iki katına kadar çıkabilir. Bu durum hirsutizm (aşırı tüylenme), akne ve saç dökülmesi gibi klinik belirtilere yol açar.
  • DHEAS Artışı: Olguların ancak yarısında görülür ve adrenal (böbreküstü bezi) kaynaklıdır.
• Kronik Hiperöstrojenizm:
  • Yüksek androstenedion seviyeleri, periferik dokularda (özellikle yağ dokusunda) aromatizasyon adı verilen bir süreçle Östron (E1)‘e dönüşür.
  • Bu durum, normalde baskın olan Östradiol (E2)‘e kıyasla Östron seviyelerinde göreceli bir artışa yol açar ve E2/E1 oranının bozulmasına neden olur.
  • Sonuç olarak, uterusun iç zarının (endometriyum) sürekli östrojen uyarısına maruz kaldığı kronik hiperöstrojenik bir durum ortaya çıkar. Bu durum, adet düzensizlikleri ve endometrium kanseri riskinin artmasıyla ilişkilidir.
• İnsülin Direnci ve Hiperinsülinemi:
  • Obezite, insülin direnci ve buna bağlı olarak kanda yüksek insülin seviyelerinin (hiperinsülinemi) en önemli nedenidir.
  • Yüksek insülin seviyeleri, overlerde androjen üretimini doğrudan artırarak hiperandrojenizmi şiddetlendirir.
  • SHBG (Seks Hormon Bağlayıcı Globulin) Düzeyleri: Androjen fazlalığı ve hiperinsülinemi nedeniyle SHBG seviyeleri %50’ye kadar azalabilir. SHBG, testosteron gibi seks hormonlarını kanda bağlayarak biyolojik olarak aktif olmayan formda taşır. SHBG’nin azalması, kanda serbest (aktif) androjen miktarının artmasına yol açar ve bu da androjen fazlalığı semptomlarını kötüleştirir.
• Gonadotropin Dengesizliği (FSH/LH Oranı):
  • PCOS’ta FSH (Folikül Uyarıcı Hormon) / LH (Lüteinize Edici Hormon) oranı LH lehine bozulur, yani LH seviyeleri FSH’den daha yüksek hale gelir.
  • LH Yükselmesi: Bu durum, GnRH (Gonadotropin Salgılatıcı Hormon) salınımındaki artışın bir sonucudur. Hipotalamustan salgılanan GnRH’nın salınım frekansındaki ve amplitüdündeki artış, hipofiz bezindeki gonadotropinleri uyararak özellikle LH sekresyonunda belirgin bir artışa neden olur. Yüksek LH, overlerde androjen üretimini daha da tetikler ve folikül gelişimini bozarak yumurtlama sorunlarına yol açar.

Bu hormonal değişikliklerin birleşimi, PCOS’un karakteristik klinik belirtilerini (adet düzensizlikleri, infertilite, hirsutizm, akne, metabolik sendrom ve diyabet riski) açıklayan karmaşık bir patofizyolojik döngüyü oluşturur.

Polikistik Over Sendromu (PCOS) – Hormonal ve Metabolik Özellikler

1. Hiperandrojenizm

• Testosteron artışı:
  • Genellikle normalin 2 katı kadar artar
  • Kökeni: Over
• DHEAS artışı:
  • %50 hastada gözlenir
  • Kökeni: Adrenal bez
• Androstenedion:
  • Periferde aromatize olur → Östron (E₁) üretir
  • Sonuç: E₂/E₁ oranı bozulur → kronik hiperöstrojenizm

2. Hiperöstrojenizm

• Artan androstenedion, yağ dokusunda östrona çevrilir.
• Östron baskınlığı, endometriyumun sürekli stimülasyonuna yol açar.
• Bu durum:
  → Anovulasyon
  → Endometriyal hiperplazi riskini artırır

3. İnsülin Direnci ve Hiperinsülinemi

• Obezite, insülin direncinin en önemli nedenidir.
• İnsülin, overde androjen üretimini stimüle eder.
• Aynı zamanda SHBG (seks hormon bağlayıcı globulin) üretimini azaltır →
  → Serbest testosteron artar → hiperandrojenizm şiddetlenir

4. Gonadotropin Dinamikleri

• LH düzeyi artar, FSH normal ya da düşüktür
  → LH/FSH oranı genellikle >2:1
• Bu durumun nedeni:
  • GnRH puls frekans ve amplitüdündeki artış
  • Artmış GnRH → artmış LH sekresyonu (FSH daha az etkilenir)

Laboratuvar ve Hormon Profili Özet Tablosu:

Klinik Önem:

• Hiperinsülinemi, hem metabolik sendrom riskini artırır hem de infertilite ve anovulasyon sürecini şiddetlendirir.
• Uzun süreli kronik hiperöstrojenizm, endometriyum kanseri riskini artırır.
• Hirsutizm, akne, adet düzensizliği, en sık klinik başvuru nedenleridir.