Kırk yaşındaki kadın hasta hipertansiyon tedavisi için ilaç kullanmaya başladıktan sonra, vücudunda yaygın şişlikler olduğunu belirterek polikliniğe başvuruyor. Fizik muayenesinde anjiyoödemi olduğu tespit ediliyor.
Bu hastanın kullanmış olduğu en olası antihipertansif aşağıdakilerden hangisidir?
- Lisinopril
- Amlodipin
- Propranolol
- Prazosin
- İndapamil
DOĞRU CEVAP: A
Kırk yaşındaki kadın hastanın hipertansiyon tedavisi için ilaç kullanmaya başladıktan sonra vücudunda yaygın anjiyoödem gelişmesi durumunda, kullanmış olduğu en olası antihipertansif ilaç a) Lisinopril‘dir.
Anjiyoödem ve ACE İnhibitörleri
Anjiyoödem, cilt, mukoza ve submukoza katmanlarında meydana gelen, lokalize veya yaygın olabilen ani şişliklerdir. Genellikle alerjik reaksiyonlarla ilişkilendirilse de, bazı ilaçların yan etkisi olarak da ortaya çıkabilir.
Anjiyoödemin en yaygın ilaçla ilişkili nedeni, anjiyotensin dönüştürücü enzim (ACE) inhibitörleridir.
Lisinopril, bir ACE inhibitörüdür. Bu ilaçlar, kan basıncını düşürmek için anjiyotensin II oluşumunu engeller ve bradikinin adı verilen bir maddenin yıkımını azaltır.
Bradikinin, güçlü bir vazodilatör (damar genişletici) olmasının yanı sıra, damar geçirgenliğini artıran bir medyatördür. ACE inhibitörleri bradikininin yıkımını inhibe ettiğinde, vücutta bradikinin birikimi meydana gelir.
*********Bradikininin aşırı birikimi, kılcal damarlardan sıvı sızıntısını artırarak anjiyoödeme yol açabilir. Bu durum, özellikle yüz, dudaklar, dil, boğaz ve bağırsaklarda şişlik şeklinde ortaya çıkabilir ve hava yolu obstrüksiyonu riski nedeniyle acil müdahale gerektirebilir.
Bu yan etki, ilacın başlangıcından günler, haftalar veya hatta aylar sonra ortaya çıkabilir ve ilacın kesilmesiyle genellikle düzelir. Hastaların yaklaşık %0.1 ila %0.7’sinde görülür, ancak potansiyel olarak hayatı tehdit edicidir.
Diğer Seçenekler Neden Daha Az Olası?
b) Amlodipin: Bir kalsiyum kanal blokörüdür. Anjiyoödem gibi bir yan etkiye neden olması çok nadirdir ve ACE inhibitörleri kadar sık görülmez.
c) Propranolol: Bir beta-blokördür. Anjiyoödem, beta-blokörlerin tipik bir yan etkisi değildir.
d) Prazosin: Bir alfa-1 blokördür. Anjiyoödem, alfa-1 blokörlerin yaygın bir yan etkisi değildir.
e) İndapamil: Bir tiyazid benzeri diüretiktir. Anjiyoödem, diüretiklerin tipik bir yan etkisi değildir.
Bu nedenle, hastanın kullandığı en olası antihipertansif ilaç, anjiyoödem yan etkisiyle bilinen Lisinopril‘dir.
——————-
Lisinopril (ve diğer ACE inhibitörleri): Anjiyoödem en önemli ve ciddi yan etkilerinden biridir. ACE inhibitörleri bradikinin yıkımını engelleyerek bradikinin birikimine neden olur. Biriken bradikinin, damar geçirgenliğini artırarak anjiyoödeme neden olur. Bu reaksiyon alerjik değil, bradikinin aracılıdır → bu nedenle antihistaminikler ya da adrenalin genellikle etkili olmaz.
Diğer Şıklar:
| İlaç | Sınıf | Anjiyoödem Riski |
| Amlodipin | Kalsiyum kanal blokeri | ❌ Yaygın değil |
| Propranolol | Beta bloker | ❌ Anjiyoödem ile ilişkili değil |
| Prazosin | Alfa-1 bloker | ❌ Ortostatik hipotansiyon yapar, anjiyoödem değil |
| İndapamid | Tiyazid benzeri diüretik | ❌ Elektrolit bozukluğu yapar, anjiyoödem nadirdir |
Klinik Not:
ACE inhibitörüne bağlı anjiyoödem, ilaca başlandıktan herhangi bir zamanda (ilk dozdan yıllar sonra bile) ortaya çıkabilir.
Tedavide ilacın kesilmesi gerekir.
ARB’ler (örneğin losartan) alternatif olabilir ama dikkatli kullanılmalıdır.
—————–
ACE İnhibitörleri (örn: Lisinopril, Enalapril, Ramipril…)
🧪 Etki Mekanizması:
- Anjiyotensin Dönüştürücü Enzimi (ACE) inhibe eder.
- Böylece Anjiyotensin II üretimi azalır → vazodilatasyon, aldosteron azalması.
- Aynı zamanda bradikinin yıkımı da engellenir.
Önemli Yan Etkiler
| Yan Etki | Açıklama |
| 1. Kuru öksürük | Bradikinin birikimi nedeniyle gelişir. Özellikle kadınlarda daha sık. |
| 2. Anjiyoödem | Hayatı tehdit edebilir. Dudak, dil, larinks çevresi şişer. Alerjik değil, bradikinin aracılıdır. ***** |
| 3. Hiperkalemi | Aldosteron baskılanır → potasyum tutulumu artar. |
| 4. Hipotansiyon (özellikle ilk dozda) | Volüm deplesyonlu hastalarda dikkatli başlanmalı (örneğin diüretik kullananlar). |
| 5. Gebelikte kontrendikasyon | Fetal renal displazi, oligohidramnios, intrauterin ölüm riski. Mutlak kontrendike. |
| 6. Tat alma bozukluğu (disgeuzi) | Daha nadirdir. |
| 7. Akut böbrek yetersizliği | Özellikle bilateral renal arter stenozu olan hastalarda. |
| 8. Lökopeni / Nötropeni | Özellikle kaptopril ile nadiren gözlenebilir. |
| 9. Deri döküntüleri ve fotosensitivite | Daha çok cilt hassasiyeti, kaşıntı vs. ile ortaya çıkar. |
Klinik Uyarılar:
- Diüretik kullananlarda ilk doz hipotansiyon riski artar → düşük doz başlanır.
- Kreatin >2.5 mg/dL ise dikkatle kullanılır.
- Başlangıçta böbrek fonksiyon testleri ve potasyum izlenmelidir.
Alternatif Ne Zaman?
- Kuru öksürük ya da anjiyoödem gelişirse → ARB’lere (ör: Losartan) geçilebilir, ancak anjiyoödem geçmişi varsa dikkat!