—————–
Letal cüceliğin en sık sebebi hangisidir?
a-Akondroplazi
b-Tanotoforik displazi***
c-Diastrofik Displazi
d-Spondyloepiphyseal Dysplasia (SED)
e-Metatrofik Displazi
————————–
Tanatoforik Displazi (Thanatophoric Dysplasia – TD), insanlarda görülen en yaygın ölümcül iskelet displazisi (kemik ve kıkırdak gelişim bozukluğu) türüdür. Bu, doğumda veya doğumdan kısa bir süre sonra ölümle sonuçlanan (ölümcül, Yunanca “thanatos” = ölüm) şiddetli bir cücelik sendromudur.
Tanatoforik displazi (thanatophoric dysplasia), doğumdan önce veya hemen sonra ölümle sonuçlanan, ciddi bir iskelet sistemi displazisidir. Yunanca “thanatophoros” kelimesi “ölüm getiren” anlamına gelir. FGFR3 (Fibroblast Growth Factor Receptor 3) geninde oluşan mutasyon sonucu ortaya çıkar ve otozomal dominant kalıtımlıdır; ancak vakaların çoğu sporadiktir (yeni mutasyon).
Genetik Neden:
- Tanatoforik displazi, FGFR3 (Fibroblast Büyüme Faktörü Reseptörü 3) genindeki mutasyonlardan kaynaklanır. Bu gen, kemik ve kıkırdak gelişiminde önemli bir rol oynar ve bu mutasyonlar, genin aşırı aktif olmasına (kazanç fonksiyonu mutasyonu) neden olarak normal kemik gelişimini bozar.
- Kalıtım: Genellikle sporadik (yeni) bir mutasyon olarak ortaya çıkar ve ebeveynlerde hastalık öyküsü olmayabilir. Çok nadiren otozomal dominant kalıtım görülür.
Klinik Özellikler ve Tipleri:
Tanatoforik Displazi, iki ana tipe ayrılır, her ikisi de FGFR3 mutasyonlarından kaynaklanır ancak mutasyonun spesifik konumuna ve etkisine göre farklılık gösterir:
- Tanatoforik Displazi Tip I (TD1):
- En yaygın tiptir.
- Özellikler:
- Aşırı kısa ekstremiteler: Özellikle uyluk kemikleri (femurlar) çok kısadır ve “telefon ahizesi” şeklini andırır (kavisli).
- Kısa ve düzleşmiş omurga (platyspondyly): Omurların basık görünümü.
- Dar ve kısa göğüs kafesi: Bu, akciğerlerin tam gelişmesini (pulmoner hipoplazi) engeller ve solunum yetmezliğine yol açar. Bu durum genellikle ölüm nedenidir.
- Büyük kafa (makrosefali) ve belirgin alın.
- Bazen kleviküler hipoplazi (köprücük kemiği az gelişimi).
- Tanatoforik Displazi Tip II (TD2):
- Daha nadir görülür.
- Özellikler:
- Daha az belirgin ekstremite kısalığı: Femurların kısalığı TD1’deki kadar şiddetli değildir ve genellikle kavisli değildir.
- Aşırı kısa ve düzleşmiş omurga (platyspondyly) daha belirgindir.
- Kafatasının yonca yaprağı şeklinde oluşumu (cloverleaf skull/Kleeblattschädel): Kafatası kemiklerinin erken kapanması (kraniyosinostoz) nedeniyle kafatası üç loblu bir görünüme sahiptir.
- Yine dar göğüs kafesi ve pulmoner hipoplazi mevcuttur.
Tanı:
- Doğum Öncesi (Prenatal) Tanı: Genellikle gebeliğin ikinci trimesterinde (16-20. haftalar arası) yapılan detaylı ultrasonografi ile şüphelenilir.
- Belirgin kısa ekstremiteler, dar göğüs kafesi, makrosefali ve bazen yonca yaprağı kafatası görünümü tespit edilebilir.
- Kesin tanı, amniyosentez veya koryon villus örneklemesi (CVS) ile alınan fetal hücrelerde FGFR3 gen mutasyonu analizi ile konulur.
- Doğum Sonrası Tanı: Yenidoğanlarda fizik muayene ve radyolojik görüntüler (röntgen) ile konur. Kemiklerin karakteristik görünümü tanı için önemlidir.
Prognoz ve Yönetim:
- Ölümcül: Tanatoforik displazi, ne yazık ki ölümcül bir durumdur. Akciğerlerin yetersiz gelişimi (pulmoner hipoplazi) nedeniyle şiddetli solunum yetmezliği, çoğu bebeğin doğumdan kısa bir süre sonra (dakikalar, saatler veya günler içinde) ölmesine neden olur.
- Tedavi: Şu anda bilinen bir tedavisi yoktur. Yönetim, genellikle aileyi desteklemek, bebek doğduktan sonra rahatını sağlamak ve palyatif bakımı sağlamak üzerine odaklanır.
Tanatoforik displazi, prenatal dönemde tespit edildiğinde ailelere zorlu bir karar verme süreci yaşatır ve genetik danışmanlık bu süreçte hayati önem taşır.
——————-
Klinik Tipleri:
Tanatoforik displazi iki tipe ayrılır:
Tip I:
- Yay biçimli femur (bükülmüş)
- Kısa boyun, dar toraks
- Kafatası daha normaldir, beynin yapısı daha az etkilenir
Tip II:
- Düz femur (bükülmemiş)
- “Kleeblattschädel” (yonca yaprağı şeklinde kafatası)
- Daha ağır beyin malformasyonları (agiri, sulkusların yokluğu)
————–