Listeria monocytogenes’in Fagozomdan Kaçış Mekanizması:
- Fagositoz: Listeria monocytogenes, konakçı hücreler (makrofajlar, epitel hücreleri vb.) tarafından fagositoz yoluyla alınır ve bir fagozomun içine hapsedilir.
- Fagozom Asidifikasyonu: Normalde, fagozomun içi asidikleşmeye başlar ve bu durum lizozomlarla füzyon için bir sinyaldir. Lizozomlar, sindirici enzimler içerir ve patojenleri yok etmek üzere fagozomlarla birleşirler (fagolizozom oluşumu).
- Virülans Faktörlerinin Ekspresyonu: Listeria monocytogenes, fagozomun içinde hayatta kalabilmek ve kaçabilmek için çeşitli virülans faktörleri üretir. Bunlardan en önemlileri şunlardır:
- Listeriolizin O (LLO): Bu por oluşturucu toksin, fagozom zarında delikler açarak fagozomun bütünlüğünü bozar. Asidik pH’da (fagozomun içi) aktivitesi optimumdur.
- Fosfolipazlar (PlcA ve PlcB): Bu enzimler de fagozom zarının yıkımına katkıda bulunarak LLO’nun etkisini sinerjik olarak artırır.
- Sitozole Kaçış: Fagozom zarında oluşan delikler sayesinde bakteri sitozole kaçar. Sitozol, bakteri için besin maddeleri açısından zengin bir ortamdır ve fagozomdaki antimikrobiyal mekanizmalardan uzaktır.
- Hücre İçi Hareket ve Yayılım: Sitozole kaçtıktan sonra Listeria monocytogenes, ActA adı verilen bir yüzey proteini üretir. ActA, konakçı hücrenin aktin polimerizasyonunu tetikler ve bakterinin hücre içinde kuyruk benzeri yapılar oluşturarak hareket etmesini sağlar. Bu aktin kuyrukları sayesinde bakteri, hücre zarını iterek komşu hücrelere doğrudan geçebilir ve enfeksiyonu yayabilir. Bu hücreden hücreye yayılım mekanizması, bakterinin ekstrasellüler bağışıklık mekanizmalarına (antikorlar, kompleman) maruz kalmasını da engeller.
Özetle, Listeria monocytogenes, ürettiği özel virülans faktörleri (özellikle listeriolizin O ve fosfolipazlar) sayesinde fagozom kesesini eriterek sitozole kaçar ve hücre içinde çoğalarak enfeksiyon oluşturur. Bu yetenek, bakterinin patojenitesinde kritik bir rol oynar.