Shwachman–Diamond sendromu için aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Pansitopeni
B) Pankreas yetersizliği
C) Ter testi bozuktur
D) Kemiklerde metafizyel dizostozis
E) Malabsorbsiyon

Cevap C

Shwachman–Diamond sendromunda ter testi normaldır.

Shwachman–Diamond sendromunda; SBDS 7. kromozomda (7q11) bozukluk vardır. Kalıtsal pankreas yetersizliğinin en sık görülen ikinci nedenidir.

Pankreas eksojen salgılama fonksiyon bozukluğu, büyüme geriliği, metafizyal diskondroplazi, kemik
iliği hipoplazisi (nötropeni, anemi, trombositopeni) ile karakterize hastalıktır.
Ter testinin normal, Siklik veya sabit nötropeni, anemi ve/veya trombositopeni, Kemik grafilerinde metafizyal dizostozis vardır.

SHWACHMAN–DIAMOND SENDROMU (SDS)

Otozomal resesif geçişli, ekzokrin pankreas yetmezliği, kemik iliği yetmezliği ve metafizyal dizostozis ile karakterize multi-sistemik bir konjenital kemik iliği yetersizliği sendromudur.
Kalıtsal pankreas ekzokrin yetersizliğinin kistik fibrozisten sonraki en sık nedenidir.

GENETİK, MOLEKÜLER MEKANİZMA ve PATO-FİZYOLOJİ

Genetik

• Mutasyon: SBDS geni
• Kromozom: 7q11
• Miras: Otozomal resesif
• SBDS proteini:
  • Ribozomal biyogenez
  • RNA işlenmesi
  • Hücre bölünmesi (mitotik iğ oluşumu)
  • Hematopoietik hücrelerin proliferasyonu

Patogenez

SBDS proteininin eksikliği →

1. Ribozomal biyogenez bozukluğu
2. Hematopoietik kök hücrelerin proliferasyon bozukluğu
3. Ekzokrin pankreas asinus hücrelerinin gelişememesi
4. Kıkırdak–metafiz gelişim bozukluğu

Sonuç:

• Nötropeni (en erken ve en sık bulgu)
• Ekzokrin pankreas disfonksiyonu
• Metafizyal dizostozis
• MDS/AML gelişme riski ↑

KLİNİK TRİAD

A) Ekzokrin Pankreas Yetmezliği

• Steatore
• Malabsorbsiyon
• Büyüme geriliği
• Kilo alamama
• Dışkıda yağ arttır
• Yağda çözünen vitamin eksiklikleri (A, D, E, K)

En karakteristik bulgulardan biri: Pankreas lipaz ve tripsin düzeyleri düşüktür. Pankreas ultrasonunda yağ infiltrasyonu görülebilir

B) Kemik İliği Yetmezliği

Nötropeni — (%98’e varır, en belirgin bulgu)

• Siklik veya sürekli
• 21 günlük döngü şeklinde olabilir
• Ateş, tekrarlayan bakteriyel enfeksiyonlar

Diğer hematolojik bulgular:

• Makrositik anemi
• Trombositopeni
• Zamanla pansitopeni
• Kemik iliği: hiposellüler

Malignite riski:

• MDS (özellikle monosomi 7)
• AML risk artışı

C) İskelet – Metafizyal Dizostozis

• En sık femur, tibia metafizleri
• Diz ve kalçada deformiteler
• X-ray: metafiz kalınlaşması, düzensizlik
• Bazen skolyoz, toraks anomalileri

GASTROİNTESTİNAL ve DİĞER ORGAN TUTULUMLARI

Karaciğer

• Hepatomegali
• Kolestaz
• Yükselmiş ALT/AST
• Fibroz nadirdir

İmmün sistem

• IgG veya IgA düşük olabilir
• Tekrarlayan solunum yolu enfeksiyonları

Kardiyak ve renal bulgular daha nadirdir.

AYIRICI TANIDA ÖNEMLİ NOKTA

Shwachman–Diamond Sendromunda ter testi NORMALDİR.

Kistik fibrozis ile en önemli ayırıcı tanı noktası.

TÜP BEBEK, NEONATAL ve ÇOCUKLUK DÖNEMİ BULGULARI

• Yenidoğanda:
  • Saf maltözemi benzeri yağlı dışkılar
  • Gelişme geriliği
  • Sepsis atakları (nötropeni)
• Çocukluk:
  • Boy kısalığı
  • İskelet deformiteleri
  • Hepatomegali
  • Tekrarlayan sinopulmoner enfeksiyonlar
  • Kronik ishal

LABORATUVAR – TANI KRİTERLERİ

Pankreas fonksiyon testleri

• Dışkı elastazı ↓
• Tripsin ↓
• Yağ dışkıda ↑

Kan

• Kronik nötropeni
• Makrositoz
• Yüksek HbF

Kemik iliği biyopsisi

• Hiposellülarite
• Granülosit serisi baskılanmış

Genetik test

• SBDS mutasyonu → kesin tanı **

Radyoloji

• Uzun kemiklerde metafizyal genişleme ve düzensizlik
• Pankreasta yağ infiltrasyonu

TEDAVİ VE TAKİP – GÜNCEL REHBER

Ekzokrin Pankreas Yetmezliği Yönetimi

• Pankreatik enzim replasmanı (Creon vb.)
• ADEK vitamin supplementasyonu
• Yüksek kalorili diyet

Hematolojik Yönetim

• Nötropeni ataklarında:
  • G-CSF gerekebilir
• Ağır pansitopenide:
  • Kan ürünleri
  • Antibiyotik profilaksisi

Kemik Anomalileri

• Ortopedik takip
• D vitamini–kalsiyum desteği

MDS/AML gelişirse:

• HSCT (hematopoetik kök hücre nakli)

KOMPLİKASYONLAR

1. MDS / AML (monosomi 7 ile ilişki)
2. Pansitopeni
3. Ortopedik deformiteler
4. D vitamini eksikliği ve osteopeni
5. Kronik enfeksiyonlar
6. Karaciğer disfonksiyonu

SDS – KİSTİK FİBROZİS – PEARSON – DIAMOND–BLACKFAN AYIRICI TANISI

ÖZET

1. SBDS gen mutasyonu – 7q11 – otozomal resesif.
2. Triad: Pankreas yetmezliği + Nötropeni + Metafizyal dizostozis.
3. Ter testi NORMALDİR (CF’den en önemli ayırıcı tanı).
4. Siklik nötropeni sık görülür.
5. MDS/AML riski artmıştır (monosomi 7 ilişkisi).
6. Kalıtsal pankreas yetmezliğinin CF’den sonra ikinci en sık nedenidir.