statinler 1- hmg-koa redüktaz’ı inhibe ederek
2- ldl reseptörü sayısını artırarak kandaki ldl seviyesini düşürür. ldl’yi %20 ile 55 arasında düşürürler.
trigliserid’i orta düzeyde azaltırlar. eğer trigliserid seviyesi 250 mg ve üzerindeyse belirgin düşürürler.(% 20-50 arası)
hdl’yi dozdan bağımsız az miktarv artırırlar.(%5-10)
ailesel kolestrol yüksekliğinde( tip 2a) ilk tercihtirler.
gebelere, emzirenlere hatta 1 sene içinde gebelik planlayanlara verilmezler. çünkü x grubudur.
genelde yarı ömrü 1-3 saattir. ama en uzun etkili statin olan rosuvastatin’in yarı ömrü 19 saattir. 2. uzun atorvastatin , 3. uzunda pitavastatin’dir.
lovastatin ve simvastatin ön ilaçtırlar. karaciğerde aktif hale gelirler.
hepsi cyp enzimleri tarafından yıklılır ama pravastatin cyp enzimleriyle yıkılmaz.
hepsi pravastatin hariç albumine yüksek oranda bağlanır.
hepatotoksiktirler. karaciğer enzimlerini ( alt, ast) 3 kattan fazla artırırsa kesilirler.
kreatin kinaz seviyesini artırarak rabdomiyoliz yaparlar.
statinlerib miyopati yapma riskini artıran durumlar: amiodaron, fibrat, verapamil, ketakonazol, siklosporin ve makrolidlerle beraber alırsak cyp enzimleri inhibe olur ve statinler yıkılamaz.
statinler gebeler için x grubudur. yani zinhar verilmezler.
pravastatin cyp yani sitokrom p450 ile yıkılmazlar. yani sitokrom p450’i inhibe eden ilaçlarla alınırsa düzeyi artmaz. ve rabdomiyoliz yapmazlar.
statin kullanmadan önce 1- karaciğer fonksiyon testlerine 2- tsh düzeyine bakılmalıdır. çünkü tsh seviyesini düşürür statinler. ve tsh seviyesi zaten düşük olan kişilere verilmezler.
statin verilme endikasyonları(2018 acc/ aha kılavuzuna göre)
1- ldl kan seviyesi 190 olması veya daha yüksek olması ( avrupa kılavuzundaki cutoff değeri 70 mg/dl’dir.)
2- 40-75 yaş arasındaki bütün diabetes mellitus hastaları
3- 40-75 yaş arasındaki diyabeti olmayan hastalarda ise 10 yıllık koroner arter hastalığı riski hesaplanmalı ve buna göre: eğer risk %20’den fazla ise yüksek doz statin başlanmalıdır. eğer risk %7,5 ile 20 arasında ise ek risk faktörlerine göre karar verilse de genellikle orta doz statin başlanır. eğer risk %5 ile 7,5 arasında ise diyet ve hayat tarzı değişiklikleri yapılır.
4- aterosklerotik kalp hastalığı kanıtlanmış tüm hastalara yüksek doz (intensif) statin başlanması önerilir.
statinlerin karaciğere alımını inhibe eden ilaç gemfibrozil’dir.
gemfibrozil açık ara statinlerin kan düzeyi çok artar ve aşırı myopati görülür.
eğer statinlerle istediğimiz ldl düşüşünü sağlayamazsak bu durumda tedaviye ezetimib ekleriz.
Statinler HMG-KoA redüktaz enzimini yarışmalı olarak engeller (competitive inhibition). Bu enzim, vücudun kolesterol sentezi için kullandığı HMG-KoA redüktaz yolunda yer alır.
Statinler dahili kolesterol sentezini engellemekle beraber etkileri bundan öteye de gider. Hücre içi kolesterol düzeylerinin azaltarak karaciğer hücrelerinde LDL reseptör sentezinin artmasına neden olurlar, bu da kandan LDL’nin alınmasını hızlandırır.