Deri bariyer fonksiyonunu sağlamada önemli rolü olduğu saptanan protein olarak bilinir.
Filaggrin kodlayan gende kesme mutasyonları olan bireyler, şiddetli kuru cilt, iktiyozis vulgaris ve/veya egzama hastalığına karşı güçlü bir yatkınlığa sahiptir .
Tüm şiddetli egzama vakalarının neredeyse %50’sinin en az bir mutasyona uğramış filaggrin genine sahip olabileceği gösterilmiştir. R501X ve 2284del4 genellikle Kafkasyalı olmayan bireylerde bulunmaz, ancak Japon popülasyonlarında benzer etkilere yol açan yeni mutasyonlar (3321delA ve S2554X) bulunmuştur.
Kesme mutasyonları R501X ve 2284del4, Kafkasyalı popülasyonda en yaygın mutasyonlardır ve Kafkasyalı popülasyonun %7 ila %10’u bu mutasyonların en az bir kopyasını taşımaktadır.
Romatoid artritli hastalarda sitrüline peptitlerin bir epitopunu tanıyan otoantikorlar , filagrin ile çapraz reaksiyona girer.
Filaggrin eksikliği taşıyıcılarında görülen bariyer kusuru aynı zamanda astım duyarlılığının artmasına ve alevlenmelere yol açıyor gibi görünüyor.
Filaggrin eksikliği, ORMDL3 ekspresyonunu düzenleyen varyantlarla birlikte astımın genom çapındaki en önemli genetik belirleyicilerinden biridir .
Erken bebeklik döneminde, filaggrin mutasyonlarının penetrasyonu , evde kedilere maruz kalma ile artabilir.
3000 okul çocuğu üzerinde yapılan bir araştırmada, çocukların yüzde sekizinde FLG geninde bir mutasyon tespit edildi. Daha sonraki çalışmalarda bu mutasyonlar, yüksek IgE düzeyleri ve özellikle sürtünme derisi , kseroderma ve nikel alerjisi olmak üzere kontakt dermatit riskiyle ilişkilendirildi.
FİLAGGRİN (Filament Aggregation Protein)
Keratinizasyonun en kritik proteinlerinden biridir.
Görevi keratin filamanlarını bir araya getirerek epidermisin en dış tabakasında bariyer bütünlüğü sağlamaktır.
NEREDE ÜRETİLİR?
- Epidermisin granüler tabakasında
- Profilaggrin şeklinde sentezlenir (büyük prekürsör)
- Keratinizasyon sırasında filaggrine dönüşür
Kısacası: Granüler tabaka → profilaggrin → filaggrin → stratum corneum bariyeri
GÖREVLERİ (Temel Fonksiyonlar)
1) Keratin filamentlerini paketlemek
- Keratinleri “demet” hâline getirir → hücreyi düzleştirir
→ Stratum corneum’un dayanıklılığını oluşturur
2) Cilt bariyerini güçlendirmek
- Mekanik güç
- Su kaybını azaltma
- “Brick and mortar” modelinde mörtar kısmına katkı
3) Doğal Nemlendirici Faktör (NMF) üretimi
Filaggrin yıkıldığında:
- Ürokanoik asit
- PCA (pyrrolidone carboxylic acid)
- Serin
→ Bunlar NMF bileşenlerini oluşturur
→ cildin pH, nem ve antimikrobiyal dengesini sağlar
4) Antimikrobiyal savunma
- Asidik pH yaratır → Staph aureus kolonizasyonunu azaltır
FİLAGGRİN GENİ (FLG)
- Kromozom 1q21 üzerinde
- Epidermal differentiasyon kompleksinin (EDC) bir üyesi
- Mutasyonları en önemli atopi belirleyicisidir
FİLAGGRİN EKSİKLİĞİ → KLİNİK ÖNEM
Filaggrin kaybı → epidermal bariyer zayıflar → su kaybı artar → antijen geçişi kolaylaşır → atopik eğilim artar.
İlişkili başlıca hastalıklar
1) Atopik Dermatit (En çok bilinen)
- FLG loss-of-function mutasyonları → en güçlü genetik risk
- Özellikle erken başlangıçlı ve ağır atopik dermatit
- Cilt bariyeri bozuk → Staph aureus kolonizasyonu artar
TUS cümlesi:“Atopik dermatitin en güçlü genetik belirteci: Filaggrin mutasyonu.”
2) İktiyozis Vulgaris
- Filaggrin eksikliği ile klasik olarak ilişkilidir
- Otozomal dominant geçer
- İnce, balık pulu görünüm
- Palmar çizgilenme artışı
3) Alerjik Hastalıklar (Atopik TriaD genişlemesi)
Filaggrin bozukluğu → antijen penetrasyonu artar → Th2 yanıtı artar
- Alerjik rinit
- Alerjik astım
- Alerji gelişimi
4) Egzema Herpetikum riski artışı
Bariyer bozuk → HSV yayılımı kolaylaşır.
5) Kontakt dermatit (özellikle irritan)
Cilt bariyeri zayıf olduğundan irritan ajanlar daha çok zarar verir.
YÜZEYSEL FİZYOLOJİ – NMF ÜRETİMİ
Profilaggrin → filaggrin → aminoasitler → NMF
NMF fonksiyonları:
- Cildi nemli tutar
- pH’ı 4.5–5.5 arasında tutar
- Antimikrobiyal peptid aktivitesini destekler
- Stratum corneum hidrasyonunu sağlar
TEDAVİ YAKLAŞIMI (Filaggrin eksikliğine bağlı atopik dermatit)
Bariyer güçlendiriciler
– Seramid içeren kremler
– Nemlendirici yoğun bariyer kremler
pH düzenleyiciler
– Hafif asidik ürünler
Staph aureus kontrolü
– Gözetimli antiseptik banyolar
– Gerekirse antibiyotik
İmmünomodülasyon
– Topikal steroid
– Takrolimus / pimekrolimus
– Orta-ağır vakalarda dupilumab (IL-4Rα inhibitörü)