Hiperpituitarizmin ve hipoputuitarizmin en sık nedeni fonksiyonel hipofiz adenomudur.
Hipofiz adenomlarının etyolojisinde en iyi tanımlanan patoloji G-proteini mutasyonlarıdır.
G-proteini sinyal iletiminde kritik rol oynar; sinyalin hücre yüzey reseptörlerinden (GHRH gibi) intrasellüler effektör (adenil siklaz gibi) ile sekonder mes-sengerlar (cAMP gibi) arasındaki bağlantıyı kurar.
G-proteini olarak bilinen heterotrimerik proteinler, spesifik a-subünit içerirler. Bu ünite guanine nükleotidine bağlanabilir ve hücre yüzey reseptörleri ile hücre etkinliğini dengeler, a-subünit; |3- ve y- subünitlerine kovalan olarak bağlanır. Gs bir G-protein sitimülanıdır. Gs’in cı-subüniti 20q13’de lokalize GNAS1 geni tarafından kodlanır.
Mutasyonlu Gs a, hücre içinde yıkılamadığı için (a-subünit+GTP-PP-P’nin a-subünit+GTP-P-P’ye dönememesi) sürekli olarak adenil siklaz ve cAMP üzerinden bu hücreyi uyarmaya ve proliferasyonuna neden olacaktır. Bu gendeki mutasyon grovvth hormon üreten ade-nomların %40’ında saptanmıştır. Mutant form GNAS1, aynı zamanda gsp onkojeni olarak bilinir.
Aynı mutasyon ACTH üreten adenomların küçük bir kısmında da gösterilmiştir.
MEN-1 (11q13) gen mutasyonu hipofiz adenom-la-rına (en sık prolaktinoma) da neden olmaktadır, ancak bu gen sporadik hipofiz adenomlarında çok nadir olarak etkilenmiştir.
Agresif seyreden hipofiz adenomlarında ise sıklıkla RAS onkojen mutasyonu ve c-myc overekspresyonu saptanmıştır.
Prolaktin; Aşırı sekresyonu sadece galaktore’ye neden olabilir. Hipotalamus kaynaklı dopaminin negatif kontrolü altındadır; dopamin arttığında prolaktin azalır.