Seddon Sınıflaması
Seddon sinir hasarını nöropraksi, aksonotmezis ve nörotmezis olarak 3 gruba ayırmıştır.
1. Nöropraksi Aksonal bütünlük bozulmaksızın sinir segmentindeki iletimin azalması veya tam olarak kesilmesidir. Gerçek bir rejenerasyonun olmadığı en hafif dereceli sinir yaralanmasıdır. Wallerian dejenerasyon yoktur. Sinir iletimi lezyonun proksimal ve distalinde korunmuştur ancak ileti lezyondan karşıya geçememektedir. Nöropraksiye, direk mekanik bası, vasküler olaya ikincil iskemi, metabolik yetersizlik ve sinirde demiyelinizasyona yol açan hastalıklar ve toksinler yol açarlar. Nöropraksik yaralanmalar genellikle geri döner. Tam iyileşme günler ve haftalar içerisinde oluşmaktadır. Bu yaralanmalarda motor, propriosepsiyon, dokunma, sıcaklık duyusu, ağrı duyusu ve sempatik fonksiyon sırasıyla travmadan etkilenir. İyileşme genellikle bu sıralamanın tersi şeklinde olur.
2. Aksonotmezis Aksonal rejenerasyonu destekleyen çevre bağ dokusunun korunduğu, aksonların kesildiği, Wallerian dejenerasyonun olduğu, iyileşmenin tam olduğu ve nöropraksiye göre daha şiddetli derecede periferik sinir yaralanmasıdır, Aksonlarda distal Wallerian dejenerasyon oluştuktan sonra distaldeki sinirin direk olarak elektrikle uyarılması sinir ileti ve adale uyarımına yol açmayacaktır. Konnektif doku ağının korunması sonucu gelişen aksonal rejenerasyon aracılığıyla iyileşme sağlanmaktadır. Aksonotmetik yaralanmalarda iyileşme, genellikle ay ve/veya aylar içerisinde oluşmaktadır. İyileşmenin zamanlaması ve derecesi, retrograd aksonal kaybın boyutu ve hedef adaleler ve/veya duyusal son organların yeniden innerve ve rejenere olma zamanı gibi birkaç faktöre bağlıdır.
3. Nörotmezis Sinirin akson, myelin ve konnektif dokusunun parçalanması ile karakterize en şiddetli periferik sinir yaralanmasıdır. Bu nedenle rejenerasyon aracılığıyla iyileşme gerçekleşmez. Bu derece yaralanmalar sinirin eksternal bütünlüğünün korunduğu sinir içi fibrozisle aksonal rejenerasyonun engellendiği yaralanmaları ve devamlılığı tam olarak kaybolan yaralanmaları içermektedir. Aksonal rejenerasyonda sinirin devamlılığını yeniden sağlamak için skar dokusunun cerrahi olarak kaldırılması gereklidir
Sinir yaralanmaları, Seddon ve arkadaşları tarafından, 2. Dünya Savaşı’nda yaralı askerlerde yaşadığı sinir yaralanmaları deneyiminden sonra nöropraksi, aksonotmezis ve nörotmezis olarak sınıflandırıldı
Sunderland, bu sınıflandırmayı histolojik tanıya göre genişletti
Nöropraksi (Sunderland Tip 1)
Bu sadece miyelin kılıfında bir yaralanmadır. Akson kılıfı korunur ve dolayısıyla en az şiddetli sinir yaralanması olarak sınıflandırılır. Bu yaralanma genellikle sıkıştırma veya gerilmenin bir sonucudur. Wallerian dejenerasyonu meydana gelmez ve iyileşmenin günler veya haftalar içinde gerçekleşmesi beklenir
Aksonotmezis (Sunderland Tip 2-4)
Bu tür yaralanmalarda akson etkilenir ve yaralanma bölgesinin distalinde Wallerian dejenerasyonu meydana gelir Tip 2 yaralanmalar yalnızca aksonu içerir; Tip 3 ve 4 sırasıyla endonöryumu ve perinöryumu bozar.
Tip 2 yaralanmalar genellikle tam iyileşme gösterir ancak Tip 3 ve 4’ün başarısız olması beklenir.
Tip 4 yaralanmalar genellikle cerrahi müdahale gerektirir ve çoğu cerrah kendiliğinden iyileşmemesini sağlamak için 8-10 haftalık bir beklemeyi savunur
Nörotmesis (Sunderland Tip 5) ‘Süreklilikteki Nöroma’
Bu, sinirin tamamen kopmasıyla sonuçlanan en ciddi yaralanma türüdür; epineuriumun kesilmesiyle cerrahi müdahale gerekir
Sunderland sınıflaması Sunderland 1951 yılında periferik sinir yaralanmalarını 5 derecede değerlendiren yeni bir sınıflandırma önermiştir. Bu sınıflandırmada birinci ve ikinci derece yaralanma, Seddon sınıflamasındaki nöropraksi ve aksonotmezise karşılık gelmektedir.
1.Derece Yaralanma Seddon sınıflamasındaki nöropraksiye eşdeğer olan bu tip hasarda, sinir dokusunun bütünlüğü devam etmektedir. Aksonlar ve sinir kılıf yapıları intaktır. Ancak travma alanındaki sinir segmentinde iletim kaybı söz konusudur. Elektrofizyolojik olarak tespit edilebilen bu iletim bloğu, sadece lezyon alanında sınırlıdır ve distalde iletim normaldir. Altı, sekiz hafta içinde aksonal iletim tam olarak düzelir.
2. Derece Yaralanma Seddon’un sınıflamasındaki aksonotmezise eşdeğerdir. Sinir kılıf yapıları sağlam olmakla birlikte, akson bütünlüğü kesintiye uğramıştır ve distal segmentte Wallerian dejenerasyon gelişir. Schwann hücre kılıfı sağlam olduğundan prognozu iyidir. Ancak iyileşme 1. derece hasara oranla daha uzun süre alır.
3. Derece Yaralanma Endonöral tabaka ve Schwann hücrelerinin bazal laminası ve akson harabiyetini içermektedir. Perinörium sağlamdır. Wallerian dejenerasyon vardır. Eşlik eden kanama, ödem ve iskemi sonucu gelişen interfasiküler fibrozis aksonal rejenerasyon için bir engel oluşturduğu için iyileşme tam değildir. Rejenere aksonlar kendi orijinal fasikülleri ile çevrili ancak kendi endonöral tabakaları içinde değildir. Yanlış yönde tehlikeli bir iyileşmeye yol açar. Üçüncü derece yaralanma sonrası iyileşme belirgin olarak gecikmiştir.
4. Derece Yaralanma Perinöriumdaki yaralanmayı ve böylece parçalanmış fasikülleri tanımlamaktadır. Bu yaralanmada sinir gövdesinin bütünlüğü korunmuştur fakat retrograd dejenerasyon üçüncü derece yaralanmadan daha şiddetlidir ve çok az sayıda rejenere akson bulunur. Çok az sayıda akson uygun sonlanma göstermektedir. Fonksiyonel iyileşme var ise oldukça sınırlıdır. Dördüncü derece yaralanmalar mevcut segmentin cerrahi olarak eksizyonunu ve uygun olarak sinir onarımını gerektirmektedir.
5. Derece Yaralanma Epinöral bütünlük ve devamlılık bozulmuştur ve nörotmezise karşılık gelmektedir. Ayrılan sinir uçları ayrı kalabilecekleri gibi fibroblastlar, Schwann hücreleri ve rejenere aksonlardan oluşan skar köprüsü ile birleşebilirler. Skar, rejenerasyon için en büyük engeldir. Rezeksiyon ve sinir onarımı ile tam iyileşme, akson kaybı ve yanlış yönelimli aksonlar nedeniyle yetersizdir. Olumlu yönde iyileşme şansı belirgin olarak uygun cerrahi onarımla artmaktadır
