Oturur ve yarı oturur pozisyon posterior kranial fossa ve servikal vertebra cerrahisinde sıklıkla kullanılan pozisyonlardır. Operasyon açısından bu pozisyonun avantajları iyi bir cerrahi yaklaşıma olanak vermesi, ventilasyonun sağlanması ve boyun bölgesindeki kan ve serebrospinal sıvının drenajının sağlanması ile intrakranial basıncı azaltması olarak sıralanabilir
Bununla birlikte bu pozisyonlarda yapılan operasyonların birçok dezavantajları da bulunmaktadır. Bunlar alt ekstremitelerde venöz göllenmenin olması nedeniyle hemodinamik stabilitenin sağlanmasının güç olması, serebral perfüzyon basıncının azalması, subdural hematom, makroglosi ve venöz hava embolisi olarak sıralanabilir. Cerrahi sahada yerçekimi etkisinden dolayı venöz basıncın azalması nedeniyle oturur pozisyonda venöz hava embolisi riski artmıştır. Negatif venöz basınç atmosferdeki havanın dolaşıma girmesine sebep olur. Venöz hava embolisi; hipotansiyon, kardiovasküler kollaps ve intrakardiyak intrapulmoner şant yoluyla sistemik paradoksal embolizm sonucu stroke ve arterial iskemiye neden olabilir. Venöz hava embolisi geliştiğinde erken tanı önemlidir ve bunu sağlamak için olguların monitorizasyonu tam yapılmalıdır.
Venöz hava embolisi, kalp ile operatif alan arasında venöz basınç farkı olduğu ve venlerin açık olduğu herhangi bir pozisyonda meydana gelebilir
Sezeryan, pelvik cerrahi, laparoskopik ve ortopedik cerrahi ve en sık da nöroşirurji operasyonlarında görülür
Venöz hava embolisinin sıklığı cerrahinin tipine bağlı olarak büyük farklılıklar gösterir. Stendal ve arkadaşları 92 nöroşirurji vakasında oturur pozisyonda transözefagial ekokardiograf kullanarak servikal foraminatomi yapılanlarda %35, posterior fossa cerrahisi yapılanlarda ise %75 oranında venöz hava embolisine rastladıklarını bildirmişlerdir
Erişkinlerde oturur pozisyondaki nöroşirurji ameliyatlarında venöz hava embolisinin sıklığı %7 ile %76 arasında bildirilmiş ve bunların da yaklaşık %1’nin ciddi mortalite ve morbidite ile sonuçlandığı bildirilmiştir
Bu geniş aralık, farklı duyarlılıkta ve spesifitede ki monitorizasyon tekniklerinin çalışmalarda kullanılmış olmasıyla açıklanabilir. Kullanılan monitorizasyon teknikleri prekordial doppler, transözefagial ekokardiografi, santral venöz ve pulmoner arter basıncı, özefagial steteskop kullanımı, ekspiryumdaki gazların analizi (CO2,O2,N2)’dir. Oturur ve yarı oturur pozisyonlarda yapılan özellikle beyin cerrahisinin operasyonlarında hastanın iyi monitörizasyonu oluşabilecek komplikasyonları erken fark edebilmek ve tedavi edebilmek için önemlidir. Bu amaçla literatürde bildirilen ancak rutin operasyonlarda pek fazla kullanılmayan erken tanı yöntemleri bulunmaktadır. Transözefagial ekokardiyografi kullanımı bu yöntemlerden biridir ve sensitiviesi çok yüksektir. Bu yöntemle mikro embolilerin dahi saptanabileceği bildirilmiştir
Prekordial ultrason doppler de venöz hava embolisini erken tanıyabilmek adına kullanılabilen bir uygulamadır
Noninvazif bir yöntem olduğu için daha populer bir uygulamadır. Ancak obez hastalarda, yan ve yüzüstü pozisyonlarda kullanım zorluğu olabilir. Tüm bu yöntemlerin rutin operasyon koşullarında uygulanabilmesi hastanelerin mevcut ekipman koşullarına bağlıdır. Ameliyathane koşullarında standart monitorizasyon teknikleri olan SP02, ETCO2, … EKG ve invazif arter basıncı ve stetoskop oskültasyon hava embolisinin erken tanısında elimizdeki en önemli araçlar olarak karşımıza çıkmaktadır. Venöz hava embolisinin erken tanımlanmasında birçok teknik kullanılabilmesine rağmen tedaviye yaklaşımında fazla bir ilerleme sağlanamamıştır. Tedavi; hastaya oksijen verilmesi, pozisyonun değiştirilmesi, sıvı yüklenmesi, juguler vene bası uygulanması, sağ atriumdaki kanın aspire edilmesi, inotropik destek ve PEEP uygulanmasıdır
Postacı ve arkadaşlarının sundukları olguda gelişen hava embolisinin tedavisinde santral venöz katater yolu ile hava aspire edilmeye çalışıldığı ancak başarılı olunamadığı bildirilmektedir.
Bazilik ve Sefalik ven kanülasyonu boyun venlerinin kullanılmadığı durumlarda santral ven kateteri yerleştirilmek amacı ile kullanılabilir. Komplikasyonları az olmakla beraber kataterin vena kava süperior veya sağ atriuma yerleştirilmesinde başarı oranının düşük olması en önemli dezavantajlarıdır
Sonuç olarak oturur ve yarı oturur pozisyonlarda yapılacak operasyonlarda venöz hava embolisi gelişebileceğini öngörerek iyi monitörizasyon sağlayarak, özellikle santral venöz kanülasyonu boyun venlerinden yaparak önceden önlem alabilmenin ve hızlı tedavi edebilmenin morbidite ve mortaliteyi belirleyen en önemli faktördür.