Mikrovillus inklüzyon hastalığı (MİH), Miyosin 5B genindeki mutasyonlara bağlı oluşan sekretuvar ve osmotik diyare ile seyreden hayatı tehdit edici bir hastalıktır. Mezenkimal kök hücre (MKH) tedavisi intestinal yetmezlikte sınırlı sayıda olguda uygulanmıştır ancak MİH’de sadece hayvan çalışmaları bulunmaktadır.
Microvillus inclusion disease (MVID), yenidoğan döneminde başlayan, ağır ve inatçı sulu ishal ile seyreden, otozomal resesif geçişli bir konjenital enteropatidir.
Temel sorun: Enterositlerin apikal membran hedefleme/vezikül trafiği bozukluğu → mikrovillusların kaybı ve hücre içinde “mikrovillus inklüzyonları” oluşumuna neden olur.
En sık mutasyon MYO5B dir. Daha nadir mutasyonlar ise, STX3, STXBP2 dir.
MYO5B (myosin Vb), apikal membran vezikül trafiğinde görevlidir.
Bozukluk sonucunda Apikal mikrovilluslar kaybolur. Enterosit sitoplazmasında mikrovillus içeren vakuoller (inklüzyonlar) oluşur. Fırçamsı kenar enzimleri ve taşıyıcılar azalır ve ağır malabsorpsiyon gelişir.
Mikrovillus İnklüzyon Hastalığı (MVID), nadir görülen, otozomal resesif geçişli ve yaşamı tehdit eden şiddetli bir ishal tablosudur. Bu hastalık, bağırsak epitel hücrelerinin (enterositlerin) apikal yüzeyindeki mikrovillusların yapısal organizasyonunun bozulmasıyla karakterizedir.
Doğumdan hemen sonra başlayan şiddetli sekretuar ishal, Günlük 100–200 mL/kg’a varan dışkı sonucu Dehidratasyon, metabolik asidoz gelişir. Parenteral beslenme bağımlılığı oluşur. Açlıkta da ishal devam eder (sekretuar tip).
Patofizyoloji ve Genetik Temel
Hastalığın temelinde, hücre içi vezikül trafiğini düzenleyen proteinlerdeki mutasyonlar yatar.
MYO5B Mutasyonu: Vakaların büyük çoğunluğunda MYO5B genindeki mutasyon sorumludur. Bu gen, aktin bağımlı bir motor protein olan Miyozin Vb‘yi kodlar.
Trafik Kusuru: Miyozin Vb, apikal membran proteinlerinin (mikrovillus iskeletini oluşturan ve emilimi sağlayan proteinler) doğru yere taşınmasından sorumludur. Bu taşıma bozulduğunda, mikrovilluslar hücre yüzeyine çıkamaz ve hücre içinde hapsolarak “inklüzyonlar” oluşturur.
Karakteristik Patolojik Bulgular
Tanı genellikle ince bağırsak biyopsisinin ışık ve elektron mikroskobu ile incelenmesiyle konur:
Mikrovillus Atrofisi: Enterositlerin lümene bakan yüzeyinde mikrovilluslar ya tamamen yok olmuştur ya da ileri derecede küçülmüştür.
İntrasitoplazmik İnklüzyon Cisimcikleri: Hücre yüzeyinde olması gereken mikrovillus yapıları, hücre sitoplazması içinde veziküllerin (inklüzyonların) içinde hapsolmuş halde görülür.
PAS Pozitifliği: Bu inklüzyonlar, içerdikleri glikokaliks nedeniyle PAS (Periyodik Asit-Schiff) boyası ile boyanır.
Klinik Tablo
İnatçı İshal: Doğumdan sonraki ilk birkaç gün (erken başlangıçlı) veya haftalar (geç başlangıçlı) içinde başlayan, beslenmeden bağımsız, sulu ve çok şiddetli ishal görülür.
Malabsorpsiyon: Besinlerin emilimi yapılamadığı için ağır dehidratasyon, elektrolit dengesizliği ve gelişme geriliği (failure to thrive) gelişir.
Dışkı Karakteri: Dışkı sodyum içeriği yüksektir çünkü sodyum emilim mekanizmaları bozulmuştur.
Ayırıcı Tanı
| Hastalık | Özellik |
|---|---|
| Tufting enteropati | Epitel “tuft” görünümü |
| Abetalipoproteinemi | Yağ malabsorpsiyonu + akantositoz |
| Konjenital klorid diyare | Yüksek dışkı klor |
| Konjenital sodyum diyare | Yüksek dışkı Na |
Tedavi ve Yönetim
MVID’nin günümüzde kesin bir ilaçla tedavisi yoktur:
Total Parenteral Beslenme (TPB): Hastalar yaşam boyu damar yoluyla beslenmek zorundadır.
****Bağırsak Nakli: TPB’ye bağlı karaciğer yetmezliği veya damar yolu komplikasyonları gelişen hastalarda tek kesin çözüm ince bağırsak transplantasyonudur.