Akut Faz Reaktanları
- Pozitif akut faz reaktanları: Enflamasyonda artışı görülenlerdir (ör. CRP, Ferritin, Fibrinojen, Serum amiloid A).
- Negatif akut faz reaktanları: Enflamasyonda azalışı görülenlerdir.
Negatif Akut Faz Reaktanları
- Albumin
- En önemli negatif APR’dir.
- Enflamasyonda azalır (karaciğer sentezini azaltır, immün yanıta yönelir).
- Transferrin
- Demir bağlama kapasitesi azalır.
- Bu, mikroorganizmaların demire ulaşmasını kısıtlamak için bir savunma mekanizmasıdır.
- Transtiretin (Prealbumin)
- Vitamin A ve tiroid hormonu taşıyıcısıdır.
- Enflamasyonda azalır.
- Retinol Bağlayıcı Protein (RBP)
- Retinol (vitamin A) taşır.
- Akut fazda sentezi baskılanır.
Klinik Önemi
- Albumin azalması → Kronik inflamasyon, sepsis, malignite gibi durumlarda hipoalbuminemi.
- Transferrin azalması → Anemi değerlendirmelerinde önemlidir (örn. Anemi of chronic disease).
- Negatif APR’ler genelde malnütrisyon + inflamasyonun birlikte değerlendirildiği klinik tabloların izlenmesinde faydalıdır.
Akut Faz Reaktanları Karşılaştırma Tablosu
| Grup | Örnekler | Enflamasyonda Değişim | Klinik Önemi |
|---|---|---|---|
| Pozitif APR | CRP (C-reaktif protein) | ↑ Artar | En hızlı yükselen, en duyarlı belirteç. Akut inflamasyon ve enfeksiyon göstergesi |
| Serum amiloid A (SAA) | ↑ Artar | Kronik yüksekliği → AA tipi amiloidoz riski | |
| Fibrinojen | ↑ Artar | Eritrosit sedimantasyon hızını (ESH) artırır | |
| Haptoglobin | ↑ Artar | Hemolizde artan hemoglobini bağlar | |
| Ferritin | ↑ Artar | Demir depolarını yansıtır; inflamasyonda artar | |
| Hepcidin | ↑ Artar | Demir emilimini ve salınımını azaltır (anemia of chronic disease) | |
| Alfa-1 antitripsin, Alfa-1 asit glikoprotein, Komplement (C3, C4) | ↑ Artar | Enfeksiyon/inflamasyon yanıtı | |
| Negatif APR | Albumin | ↓ Azalır | Hipoalbuminemi → kronik inflamasyon, sepsis, malignite |
| Transferrin | ↓ Azalır | Demir bağlama kapasitesi azalır | |
| Transtiretin (Prealbumin) | ↓ Azalır | Tiroid hormonu ve Vit A taşıyıcısı; malnütrisyon + inflamasyonda düşer | |
| Retinol Bağlayıcı Protein (RBP) | ↓ Azalır | Vitamin A taşır, inflamasyonda sentezi baskılanır |
Püf Noktaları
- Pozitif APR → Yükselir, inflamasyonu gösterir.
- Negatif APR → Düşer, çünkü karaciğer sentez kapasitesi immün yanıt proteinlerine kaydırılır.
- CRP = En hızlı yükselen.
- Albumin = En önemli negatif APR.
- Ferritin = Hem depo proteini hem de pozitif APR (bu yüzden anemi ayırıcı tanısında kritik).
Özet:
- Pozitif APR: CRP, SAA, Fibrinojen, Ferritin, Haptoglobin, Hepcidin, C3-C4, α1-antitripsin.
- Negatif APR: Albumin, Transferrin, Transtiretin, RBP.
Pozitif Akut Faz Reaktanları
(Enflamasyon sırasında artışı görülen plazma proteinleri)
- CRP (C-reaktif protein)
- En hızlı yükselen ve en duyarlı göstergedir.
- Akut inflamasyon, enfeksiyon, doku hasarı göstergesi.
- Serum Amiloid A (SAA)
- Yüksekliği uzun süre devam ederse AA tipi amiloidoz gelişebilir.
- Fibrinojen
- Eritrosit agregasyonunu artırır → ESH yükselmesine yol açar.
- Haptoglobin
- Serbest hemoglobini bağlayarak böbrek hasarını önler.
- Alfa-1 antitripsin
- Proteaz inhibitörü; inflamasyonda artar.
- Eksikliği → panasinüler amfizem (özellikle alt loblarda).
- Alfa-1 asit glikoprotein
- İmmün yanıtta rol alır.
- Komplement proteinleri (C3, C4)
- Doğal bağışıklığın aktif bileşenleri.
- Ferritin
- Depo demir proteini.
- Enflamasyonda artar (önemli: anemi ayırıcı tanısında kullanılır).
- Hepcidin
- Karaciğerde sentezlenir.
- Demir emilimini ve salınımını azaltır → Anemia of Chronic Disease mekanizmasında rol oynar.
Püf Noktaları
- En hızlı artan: CRP
- Kronik yüksekliği tehlikeli: SAA (AA amiloidoz yapar)
- ESH yükselmesinden sorumlu: Fibrinojen
- Demir metabolizmasıyla ilişkili: Ferritin (artış), Hepcidin (artış)
- Eksikliği hastalık yapan: Alfa-1 antitripsin
Özet:
Pozitif APR’ler = CRP, SAA, Fibrinojen, Haptoglobin, Ferritin, Hepcidin, Alfa-1 antitripsin, Alfa-1 asit glikoprotein, Komplement (C3-C4).