Sempatik sisteme ait preganglionik nöronlar, medulla spinalis’te hangi segmentlerde lokalizedir?
A) Tüm segmentlerde
B) Tüm torakal ve üst lumbal segmentlerde ******
C) Lumbal ve sakral segmentlerde
D) Sadece sakral segmentlerde
E) Sadece lumbal segmentlerde
Preganglionik sempatik nöronlar, T1-L12 arası segmentlerde (toplam 14 segment) dizili nucleus intermediolatera- lis’lerdedir. Bu lokalizasyonundan dolayı sempatik sisteme torakolumbal sistem de denir.
OTONOM SİNİR SİSTEMİ (OSS);
Otonom Sinir Sistemi (OSS); vücudun vejetatif fonksiyonlarından sorumludur. Çok sayıda gangliyon, pleksus, serebrospinal çekirdek ve sinirden oluşmuştur. Visseral ya da vejetatif sinir sistemi olarak da bilinen OSS kan basıncı, sindirim sistemi motilitesi, salgı bezleri, mesane fonksiyonları, terleme, vücut ısısı ve birçok başka faaliyetin kontrolüne yardım eder. Bütün düz kasları ve kalbi innerve eden OSS, iç ortamın belli sınırlar dahilinde sabit ve kararlı kalmasını sağlar.
OSS, sempatik sistem (torakolomber-adrenerjik), parasempatik sistem (kraniosakral-kolinerjik) ve enterik sistem (non-adrenerjik-nonkolinerjik) olmak üzere 3 komponentten oluşur.
Bu sınıflama, santral sisteminden çıkış yerine, periferik gangliyonların dağılımına, iç organların üzerinde fizyolojik açıdan farklı etkilerine ve farmakolojik ajanlara verdikleri yanıtlara göredir. OSS işlev bozukluklarının değerlendirilmesi, doğru tanının konması ve tedavinin planlanması açısından OSS anatomi ve fizyolojisinin iyi bilinmesi gereklidir.
A) Sempatik Sinir Sistemi
Sempatik sinir sistemi; vücutta üretilen enerjinin tüketilmesine neden olan katabolik aktivitelerin harekete geçmesini sağlar. Sempatik sinir sisteminde pregangliyonik nöronlar kısa olup T1-L2 segmentinden köken alır, transmitteri asetilkolindir, postgangliyonik nöronlar ise uzun olup transmitteri noradrenalindir. Pregangliyonik nöronlar T1-L2 segmentlerinde spinal gri cevherin intermediyolateral hücre kolonunda yer alır. Postgangliyonik nöronlar vertebral kolonun iki yanına sıralanmıştır. Pregangliyonik nöronların aksonları ön kökten geçerek ramus kommunikans albus aracılığı ile paravertebral sempatik gangliyona girer. Pregangliyonik lifler; üst gangliyonda, alt gangliyonda, aynı segmentteki paravertebral gangliyonda ya da postgangliyonik nöronda sinaps yapabilir. Hipogastrik, çölyak, mezenterik pleksus, pelvik ve abdominal organların düz kasları, bez ve damarlarını innerve edebilir. Bunların dışında adrenal medulla innervasyonu sağlayabilir. Sempatik sinir sistemi temel mediyatörü noradrenalin olup sadece adrenal medullada %80 adrenalin ve %20 noradrenalin salınır.
B) Parasempatik Sinir Sistemi
Parasempatik sistem; vücutta enerji üretilmesi ve bu enerjinin depolanmasını neden olan anabolik aktivitelerin harekete geçmesini sağlar. Bunun yanında diğer organların bazal bir aktivitede çalışmasından sorumludur. Parasempatik liflerin presinaptik nöronları 3, 7, 9 ve 10. kraniyal sinirlerde ve 2-3-4. sakral segmentlerde bulunur. Kraniyal sinirlerden çıkan lifler gözde iris ve siliyer kaslara, gözyaşı ve tükürük bezlerine, farinks, özofagus, gastrointestinal traktusun düz kaslarına ve bezlerine, kalbe, karaciğere ve safra kesesine gider. Sakral lifler, kolonun distal kısmını, rektumu, mesaneyi ve cinsel organları innerve eder. Parasempatik gangliyonlar; hedef organ yakınındaki küçük gangliyonlarda ya da hedef organ içindeki pleksuslardadır. Pregangliyonik lifler daha uzun, postgangliyonik lifler hedefe daha yakın olduğu için daha kısadır. Parasempatik sistemde; presinaptik nöron ile postsinaptik nöron arasındaki sinapsta ve postsinaptik nöronla hedef organ arasındaki sinapsta açığa çıkan nörotransmitter asetilkolindir.
C)Enterik Sinir Sistemi
Enterik sistem, gastrointestinal traktus, pankreas ve safra kesesini innerve eder. Gastrointestinal motiliteyi, sekretuar aktiviteyi, vasküler aktiviteyi ve inflamasyonu regüle eder. Çok sayıda gangliyon içerir ve bu gangliyonlar pleksus olarak adlandırılan ağları oluşturmak üzere birbirine bağlanır. Gastrointestinal sistem boyunca yer alan Auerbach pleksusu (miyenterik pleksus) motiliteyi, Meissner pleksusu (submukozal pleksus) sekresyonu sağlar.
D) Otonom Sinir Sistemi
Faaliyetlerinin Kontrolü OSS’nin kontrolü; frontal lob, hipotalamus, amigdoloid nukleus ve limbik sistem tarafından sağlanır. Frontal lob otonom fonksiyonların en yüksek entegrasyon merkezidir. Bir taraf frontal lobun uyarımı ile karşı taraf ekstremitede terleme ve ısı değişikliği olur. Superior frontal lobun arka kısmı ile girus cingulinin ön bölümünü bilateral tutan lezyonlar mesane ve barsak kontrolünün kaybına yol açar. Hipotalamusun posterior ve lateral bölümlerinin uyarımı ile sempatik yanıt, ön bölümünün uyarımı ile parasempatik yanıt alınır.
SEMPATİK SİSTEM: “SAVAŞ VEYA KAÇ”
1-Preganglionik nöron(kısa)
Kökeni: T1-L2 (TORAKOLUMBAR)
Transmitter: ACh (kolinerjik)
Ganglionlar; Sempatik zincir, kollateral ganglion, adrenal medulla*
2-Postganglionik nöron (uzun)
Transmitter: Noradrenalin
PARASEMPATİK SİSTEM:
1-Preganglionik nöronlar (uzun)
Beyin sapı; (III, VII, IX, X)
Alt omurilik (S2-S4); (KRANİOSAKRAL)
Transmitter: ACh
Ganglionu: Hedef dokuya yakın
Nikotinik sinapslar
2-Postganglionik nöron(kısa)→hedef doku reseptörleri (muskarinik ACh)
Sempatik otonom sinir sisteminin preganglionik nöronları T1 ile L2 medulla spinalis segmentleri arasında intermediolateral hücre kolonunda Lamina VII’de bulunurlar
Bu nöronların rostrakaudal yönde segmenter organizasyonu mevcuttur
Preganglionik sempatik nöronların aksonları medulla spinalisi ön kök ile terk ederler ve hemen sonrasında beyaz birleştirici ramuslar (white rami comminicantes) adı verilen bağlantıya girerek paravertebral gangliona ulaşırlar. Paravertebral ganglionlar vertebranın her iki kenarında bulunurlar ve bir üstteki ve alttaki ganglion ile bağlantılıdırlar. Bu nedenle bu yapıya paravertebral sempatik zincir de denilmektedir
Preganglionik aksonlar bu aşamadan sonra birkaç farklı yol ile hedef organlarına ulaşırlar. Preganglionik aksonların bir kısmı, paravertebral ganglionlarda sinaps yapar. Sinaps yaptıkları paravertebral ganglion, medulla spinalisten çıktıkları segment ile aynı seviyede olabileceği gibi daha sıklıkla birkaç seviye rostral veya kaudalindeki paravertebral gangliondur. Paravertebral ganglionda sinaps yaptıkları postganglionik nöronların aksonlarıysa, ganglionu gri birleştirici ramuslar (grey rami comminicantes)adı verilen bağlantı ile terk ederler ve tekrar spinal sinirlere karışırlar. Paravertebral ganglion ile spinal sinirin ön kökünü birbirine bağlayan bu bağlantılardan ilki preganglionik sempatik lifleri taşır ve bu lifler ince miyelinli olduğu için beyaz (white) olarak adlandırılmıştır. Oysa ikincisi postganglionik sempatik aksonları içerir ve bu aksonlar miyelinsiz olduklarından gri (grey) olarak isimlendirilirler. Spinal sinirler içerisinde seyreden sempatik lifler ilgili segmenter bölgelere (servikal, torakal ve lumbar) giderek o bölgedeki sudomotor, vazomotor ve pilomotor görevleri yerine getirirler. Paravertebral ganglionlarda innerve edilen postganglionik nöronların aksonlarının bir kısmı ise spinal sinirlere katılmaz, bu aksonlar sempatik sinirler aracılığı ile paravertebral ganglionu terk eder ve baş-boyun ve torakal bölgede bulunan viseral organların sempatik innervasyonunu sağlarlar. Hedef organlara giderken ilgili damarlar ile beraber seyrederler. Preganglionik sempatik aksonların izlediği bir diğer yolda ise, bu aksonlar paravertebral ganglionda sinaps yapmadan splanknik sinir adı verilen sempatik sinirler aracılığıyla prevertebral ganglionlara (kollateral ganglion da denilmektedir) ulaşırlar. Bu ganglionlar; çölyak, superior ve inferior mezenterik ganglionlardır ve postganglionik aksonları, abdominal ve pelvik kavitedeki viseral organların sempatik innervasyonunu sağlarlar
T5-T12 segmentlerinden çıkan preganglionik aksonların bir kısmı ganglionlarda sinaps yapmadan doğrudan adrenal medullaya gelir ve buradaki kromaffin hücreler ile sinaps yaparlar. Bu hücreler postganglionik nöron yapısındadır ancak farklılıkları ağırlıklı olarak epinefrin salgılamalarıdır. Sonuç olarak, adrenal medulla sempatik ganglion görevi yapmaktadır.
Parasempatik preganglionik nöronlar beyinsapında kranial parasempatik çekirdeklerde ve sakral medulla spinaliste (S2-S4) intermediolateral hücre kolonunda bulunurlar. Parasempatik otonom sinir sistemi, sempatik otonom sinir sisteminin aksine belirli durumlarda aktive olmaz, duysal girdilere yanıt olarak çeşitli refleks cevapları oluştururlar. Yukarıda bahsedildiği gibi, parasempatik otonom sinir sisteminin ganglionları hedef organın yakınında bulunur.
Parasempatik otonom sinir sistemi nörotransmitter olarak ACh, NO veya VIP kullanabilir. ACh, hedef organda kardiyak inhibisyon, sekresyonlarda artma, düz kaslarda kasılmaya neden olurken VIP ve NO düz kaslarda gevşemeye neden olur.
