Kuyumcu dükkanında çırak olarak çalışan 10 yaşındaki erkek çocuk baygın bulunması üzerine çağrılan 112 ekibi tarafından acil servise getirildi. Geliş fizik muayenesinde genel durumu kötü, bilinci kapalı, TA: 80/40 mmHg, nabzı 50/dk, spontan solunumu yok, ışık refleksleri -/- ve GKS Skoru 3 olan hastanın ağzından belirgin acı badem kokusu gelmekteydi. Entübe edilerek yoğun bakım ünitesine yatırılan hasta mekanik ventilatöre bağlanıp semptomatik tedavi başlanmıştır.
Zehirli madde aldığı tahmin edilen bu hastada en olası zehirlenmeye karşı kullanılabilecek antidot aşağıdakilerden hangisidir?
- N-Asetilsistein
- Protamin
- Atropin
- Amil nitrit
- Pralidoksim
CEVAP: D
Siyanür antik çağlardan beri bilinen en güçlü zehirlerden biridir. Günümüzde zehirlenme nadir görülmekle birlikte intihar veya cinayet amaçlı başta hidrojen siyanür olmak üzere siyanür bileşikleri toksikolojik açıdan halen önemini korumaktadır. Güncel olarak altın madenciliğindeki kullanımına dair çevresel toksisitesi ve intihar/cinayet vakaları ile ülkemizin gündemindedir.
İntihar veya suikastta tercih edilmesinin sebepleri arasında en çabuk etkili zehirlerden biri olması ve çok düşük dozlarda bile birkaç dakika hatta saniye içinde ölüme yol açabilmesidir. Ağızdan acı badem kokusu gelmesi siyanür için tipiktir. Tedavide erken müdahale önemlidir. Semptomatik tedaviyle birlikte spesifik antidot tedavisi uygulanır. Spesifik antidotları amil nitrit, sodyum nitrit ve sodyum tiyosulfattır.
Siyanür Zehirlenmesi ve Antidot Mekanizması
Siyanür zehirlenmesinde temel amaç, siyanürün sitokrom oksidaz enziminden uzaklaştırılması ve vücuttan atılmasını sağlamaktır. Antidot tedavisi genellikle üç aşamalı bir setten oluşur:
Amil Nitrit ve Sodyum Nitrit: Kanda methemoglobin oluşumunu sağlarlar. Siyanür, methemoglobine sitokrom oksidazdan daha güçlü bağlandığı için enzim serbest kalır ve hücre solunumu normale döner.
Sodyum Tiyosülfat: Siyanürün vücuttan idrar yoluyla atılabilen toksik olmayan tiyosiyanat formuna dönüşmesini sağlar.
Hidroksokobalamin (B12 vitamini): Günümüzde nitritlere alternatif olarak sıkça kullanılan bir diğer antidottur; siyanürle birleşerek siyanokobalamini oluşturur ve idrarla atılır.