Gestasyonel yaşın (gebelik süresinin) doğru hesaplanması, bir bebeğin doğum sonrası klinik yönetimini planlamak için kritik öneme sahiptir. Özellikle son adet tarihini bilmeyen veya erken ultrason imkanı bulamamış annelerin bebeklerinde bu skorlama sistemleri hayat kurtarıcıdır.
1. Gestasyonel Yaş Hesaplama Yöntemleri
Doğum öncesi ve sonrası kullanılan temel yöntemler şunlardır:
- Naegele Kuralı: Son Adet Tarihi (SAT) üzerinden yapılan hesaplamadır. (SAT + 7 gün – 3 ay + 1 yıl).
- Ultrasonografi (USG): İlk trimesterde (ilk 12 hafta) yapılan baş-popo mesafesi (CRL) ölçümü en güvenilir antenatal yöntemdir.
- Fizik Muayene Skorlamaları: Bebek doğduktan sonra dış görünüş ve nörolojik bulgulara bakılarak yapılan değerlendirmedir.
2. Dubowitz Skorlama Sistemi
1970 yılında geliştirilen bu sistem, bebeğin gestasyonel yaşını belirlemek için 21 farklı kriteri (11 fiziksel, 10 nörolojik) kullanır.
- Özelliği: Oldukça detaylıdır ancak uygulanması zaman alır (yaklaşık 15-20 dakika).
- Kriterler: Cilt yapısı, ödem, kulak kartonajı gibi fiziksel özelliklerin yanı sıra; “bebek askıdayken başın durumu” gibi karmaşık nörolojik testleri içerir.
- Hata Payı: Genellikle +/- 2 hafta sapma payı ile sonuç verir.
3. Yeni Ballard Skorlama Sistemi
Günümüzde Dubowitz sisteminin yerini büyük ölçüde Ballard almıştır. Ballard skoru, Dubowitz’in basitleştirilmiş bir versiyonudur ve özellikle çok prematüre bebeklerin değerlendirilmesinde daha etkindir.
Temel Bileşenler
Ballard sistemi iki ana başlık altında toplam 12 kriteri inceler:
- Nöromüsküler Maturite: * Postür: Bebeğin kollarının ve bacaklarının bükülme derecesi.
- Kare Pencere: Bileğin ne kadar bükülebildiği.
- Kol Geri Tepmesi: Uzatılan kolun hızla eski haline dönmesi.
- Popliteal Açı: Diz arkasındaki esneklik.
- Eşarp Belirtisi: Dirseğin gövde üzerinde ne kadar uzağa çekilebildiği.
- Topuk-Kulak Testi: Ayağın kulağa ne kadar yaklaşabildiği.
- Fiziksel Maturite:
- Cilt (şeffaflık, çatlaklar), Lanugo (vücut tüyleri), Ayak tabanı çizgileri, Meme dokusu, Göz/Kulak yapısı ve Genitaller.
Puanlama ve Sonuç
Her bir bulguya -1 ile 5 arasında puan verilir. Toplam puan, standart bir tabloya göre gestasyonel haftaya dönüştürülür. Örneğin; 35 puan 38 haftalık bir bebeğe işaret ederken, 5 puan yaklaşık 26 haftaya karşılık gelir.
Dubowitz ve Ballard Arasındaki Farklar
| Özellik | Dubowitz | Ballard (Yeni) |
| Kriter Sayısı | 21 Kriter | 12 Kriter |
| Uygulama Süresi | Uzun ve yorucu | Kısa (3-5 dk) |
| Prematüre Uyumu | Orta | Çok İyi (20. haftaya kadar iner) |
| Kullanım Sıklığı | Azaldı | Çok Yaygın (Klinik standart) |
Önemli Not: Ballard skoru, doğumdan sonraki ilk 12-20 saat içinde yapıldığında en yüksek doğruluğu sağlar. Nörolojik bulgular bebeğin stabilizasyonundan (ısı kontrolü, solunum desteği vb.) etkilenebileceği için bebek stabilize olduktan sonra uygulanmalıdır.
Dubowitz ve Ballard skorlama sistemleri, yenidoğanın gestasyonel yaşını (GA) fiziksel + nöromüsküler olgunluk bulgularına bakarak hesaplamak için kullanılır.
Dubowitz: Daha ayrıntılı, 21 kriter → zaman alır, çok hassas iken Ballard (New Ballard) Daha pratik, 12 kriter kullanılır. En sık kullanılan New Ballard Skorlamasıdır.
KARŞILAŞTIRMALI TABLO
| Özellik | Dubowitz | Ballard (New Ballard) |
|---|---|---|
| Kullanım | Akademik / ayrıntılı | Klinik / pratik |
| Toplam kriter | 21 | 12 |
| Fiziksel olgunluk | Var | Var |
| Nöromüsküler olgunluk | Var | Var |
| Prematürelerde | Zor | Daha uygun |
| Aşırı prematüre | Sınırlı | New Ballard ile uygun |
| Sonuç | GA (hafta) | GA (hafta) |
| En sık tercih | ❌ | ✅ |
BALLARD SKORLAMASI
1-Nöromüsküler Olgunluk (6 madde)
- Postür
- Square window (bilek fleksiyonu)
- Arm recoil
- Popliteal açı
- Scarf sign
- Heel-to-ear
2-Fiziksel Olgunluk (6 madde)
- Deri
- Lanugo
- Plantar çizgiler
- Meme dokusu
- Kulak–göz
- Genital gelişim (erkek/kız)
Her madde −1 / 0 / +1 / +2 / +3 / +4 / +5 şeklinde puanlanır.
BALLARD İLE GESTASYONEL YAŞ HESABI
Adım adım:
Nöromüsküler skor + Fiziksel skor = Toplam Ballard skoru
Formül: GA (hafta) = Toplam skor X 0.4 + 24 dür
Örnek: Toplam skor = 30 ise GA = (30 × 0.4) + 24 = 36 hafta
DUBOWITZ SKORLAMASI (AYRINTILI)
- 11 nöromüsküler + 10 fiziksel kriter
- Daha geniş puan aralığı
- Gestasyonel yaş grafikten veya tabloyla hesaplanır
- Günlük klinikte zaman alıcı olduğu için daha az tercih edilir
NE ZAMAN KULLANILIR?
- Son adet tarihi bilinmiyorsa
- Antenatal USG yoksa / güvenilmezse
- SGA–LGA ayırımı gerekiyorsa
- Prematüre doğumda GA teyidi gerekiyorsa
İlk 12–24 saat içinde yapılması önerilir.
IUGR bebekte Fiziksel olgunluk daha ileri görünebilir. Nöromüsküler skor GA’yı daha doğru yansıtır. Bu yüzden ikisi birlikte değerlendirilir
EZBER CÜMLESİ
Gestasyonel yaş tayininde en sık kullanılan yöntem New Ballard skorlamasıdır; fiziksel ve nöromüsküler bulgular birlikte değerlendirilir.
Dubowitz ayrıntılı, Ballard pratiktir; Ballard’da GA = (toplam skor × 0.4) + 24 formülüyle hesaplanır.