Fetal dolaşımın özellikleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Pulmoner vasküler direnç yüksektir
B) Pulmoner kan akımı düşüktür
C) Gaz alışverişi plasentadan olur
D) Pulmoner vasküler rezistans gebelik süresi ile doğru orantılı olarak artar
E) Sistemik vasküler rezistans düşüktür
CEVAP: D
Fetusta, akciğerler yerine gaz alışverişini sağlayan yapı plasentadır.
Fetal dolaşımda pulmoner vasküler direnç (rezistans) yüksek iken sistemik vasküler direnç ise düşüktür. Bundan dolayı fetal kan akımı pulmoner yatağa daha az yönelir (%10) ve sonuçta pulmoner kan akımı düşük kalır.
Doğumla birlikte yenidoğan bir bebekte ise pulmoner direnç düşük iken sistemik vasküler direnç yüksektir. Yani pulmoner vasküler direnç gebelikte doğru orantılı olarak artmaz
Fetal ve Postnatal Dolaşım Dinamikleri
Doğumla birlikte akciğerlerin hava ile dolması ve plasentanın devreden çıkması, vasküler dirençlerde tam tersi bir değişime neden olur.
| Dönem | Pulmoner Vasküler Direnç (PVR) | Sistemik Vasküler Direnç (SVR) | Açıklama |
| Fetüs | Yüksek | Düşük | Akciğerler sönüktür; kan plasentaya (düşük direnç) yönelir. |
| Normal Yenidoğan | Düşük | Yüksek | İlk nefesle akciğer damarları genişler; PVR hızla düşer. |
| Persistan Fetal Dolaşım (PPHN) | Yüksek | Düşük / Normal | Akciğer direnci düşmez, kan akciğere gitmek yerine sağdan sola şant yapmaya devam eder. |
Persistan Fetal Dolaşım (PPHN)
Görseldeki son satırda belirtilen durum, klinik olarak Yenidoğanın Persistan Pulmoner Hipertansiyonu (PPHN) olarak adlandırılır.
Mekanizma: Doğumdan sonra pulmoner vasküler direncin (PVR) düşmesi gerekirken yüksek kalmasıdır.
Sonuç: Kan, yüksek dirençli akciğer damarlarına girmek yerine, foramen ovale veya duktus arteriozus aracılığıyla akciğerleri baypas ederek (sağ-sol şant) vücuda döner. Bu da bebeğin oksijen seviyesinin hızla düşmesine (siyanoz) neden olur.
Nedenleri: Mekonyum aspirasyonu, sepsis, akciğer hipoplazisi veya idiyopatik (nedeni bilinmeyen) olabilir.
Özetle
Tablonuzdaki “Doğum sonrası” ve “Persistan fetal dolaşım” kısımları aslında tek bir patolojik durumu (PPHN) ifade ediyor. Normal bir doğum sonrası süreçte beklediğimiz, PVR’nin düşük, SVR’nin yüksek olmasıdır.
Pulmoner & Sistemik Vasküler Direnç – Karşılaştırmalı Tablo
| Dönem | Pulmoner vasküler direnç (PVR) | Sistemik vasküler direnç (SVR) |
|---|---|---|
| Fetüs | Yüksek | Düşük |
| Yenidoğan (normal geçiş) | Düşük | Yüksek |
| Doğum sonrası (ilerleyen günler) | Düşük (kalıcı) | Yüksek (kalıcı) |
| Persistan fetal dolaşım (PPHN) | Yüksek (patolojik) | Yüksek |
Fetüs
Akciğerler kapalı yani PVR yüksek, Plasenta açık yani SVR düşük, Sağdan sola şantlar (DA, FO) fizyolojik
Normal yenidoğan geçişi
İlk nefes → alveoller açılır → PVR hızla düşer. Kordon kesilmesi → plasenta devre dışı → SVR yükselir. Şantlar kapanır
Persistan fetal dolaşım (PPHN)
PVR düşmez, yüksek kalır. SVR doğum sonrası zaten yüksektir. Sonuçta; Sağdan sola şant devam eder (DA ve/veya FO), Şiddetli hipoksemi (O₂’ye dirençli) oluşur.
PPHN = fetal hemodinamiğin doğumdan sonra sürmesi
Klinik ve Tanı; Siyanoz, Oksijene yanıt yok / az, Pre–postduktal satürasyon farkı ve EKO’da Yüksek pulmoner basınç ile Sağdan sola şant tespit edilir.
Tedavi
PPHN’de hedef: PVR’yi düşürmek, sağdan sola şantı kırmaktır. Bu amaçla İnhale NO, Mekanik ventilasyon / CPAP, Prostasiklinler ve Asidoz–hipoksi–hipotermiden kaçınma stratejisi uygulanır.
Persistan fetal dolaşımda pulmoner vasküler direnç yüksek kalır ve sağdan sola şant devam eder.