Tirozin hidroksilazın inhibe edilmesi; Metitirozin
Noradrenalinin veziküle alınmasının inhibe edilmesi; Rezerpin / Tetrabenazin
Vezikülden noradrenalin salgılanmasının inhibe edilmesi; Guanetidin / Guanadrel
Vazomotor merkezdeki alfa2 reseptörlerin uyarılması ile noradrenalin salgılanmasının inhibe edilmesi; Klonidin / Metildopa / Guanfasin / Guanabenz
Vezikülden noradrenalin salgısının artırılması; Alfa-Latrotoksin / Amfetamin / Tiramin / Efedrin
1-Noradrenalin SENTEZİNİ Etkileyen İlaçlar
a) Tirozin → DOPA (Hız kısıtlayıcı basamak)
Enzim: Tirozin hidroksilaz
| İlaç | Etki |
|---|---|
| Metirozin (α-methyl-tyrosine) | ⛔ Tirozin hidroksilaz inhibisyonu → NA ↓ |
TUS ipucu: Feokromositoma preop hazırlık
b) DOPA → Dopamin
Enzim: DOPA dekarboksilaz
| İlaç | Etki |
|---|---|
| Karbidopa, Benserazid | ⛔ Periferik DOPA dekarboksilaz inhibisyonu |
Dolaylı olarak NA sentezini periferde azaltır
c) Dopamin → Noradrenalin
Enzim: Dopamin β-hidroksilaz (vezikül içi)
| İlaç | Etki |
|---|---|
| Disülfiram | ⛔ Dopamin β-hidroksilaz inhibisyonu |
2-Veziküler Depolamayı Etkileyenler (VMAT)
| İlaç | Mekanizma | Sonuç |
|---|---|---|
| Reserpin | ⛔ VMAT inhibisyonu | NA depolanamaz → NA ↓↓↓ |
Klinik: Depresyon + ortostatik hipotansiyon
Ezber cümlesi: “Reserpin → monoamin boşalması”
3-Noradrenalin SALGILANMASINI Etkileyen İlaçlar
a) Salınımı Artıranlar (İndirekt sempatomimetikler)
| İlaç | Mekanizma |
|---|---|
| Amfetamin | NA’yı vezikülden sitozole çıkarır + geri alımı tersine çevirir |
| Tiramin | Depolanan NA’yı yerinden eder |
Klasik soru: Tiramin + MAO-İ → hipertansif kriz
b) Salınımı Azaltanlar
| İlaç | Mekanizma |
|---|---|
| Guanetidin | NA salınımını bloke eder |
| Bretilyum | NA salınımını inhibe eder (ilk başta kısa ↑ sonra ↓) |
| Klonidin | Presinaptik α2 agonisti → NA salınımı ↓ |
| Metildopa | α-metil-NA → santral α2 aktivasyonu |
α2 agonistleri = NA salınımını azaltır
4-Geri Alımı (Reuptake) Etkileyenler – NET
| İlaç Grubu | Etki |
|---|---|
| Trisiklik antidepresanlar | NET inhibisyonu → sinapsta NA ↑ |
| SNRI (Venlafaksin, Duloksetin) | NET + SERT inhibisyonu |
| Kokain | NET inhibisyonu |
Kokain = reuptake blokajı (depo boşaltmaz!)
5-Yıkımı Etkileyenler (MAO / COMT)
a-MAO inhibitörleri
- Fenelzin
- Tranilsipromin
- Moklobemid (MAO-A selektif)
b- COMT inhibitörleri
- Entakapon
- Tolkapone
NA yıkımı ↓ → NA ↑
EZBER TABLOSU
| Basamak | İlaç |
|---|---|
| Sentez ↓ | Metirozin |
| Vezikül ↓ | Reserpin |
| Salınım ↓ | Guanethidin, Bretilyum, Klonidin |
| Salınım ↑ | Amfetamin, Tiramin |
| Geri alım ↓ | TCA, SNRI, Kokain |
| Yıkım ↓ | MAO-İ, COMT-İ |
SINAVDA GELEN NET SORU CÜMLELERİ
- “VMAT inhibitörü” → Reserpin
- “α2 agonisti, santral etki” → Klonidin / Metildopa
- “Feokromositomada katekolamin sentez inhibitörü” → Metirozin
- “Tiramin krizi” → MAO-İ kullanan hasta