En sık rastlanan herediter tromboz sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Protein C eksikliği
B) Protein S eksikliği
C) Anti–trombin III eksikliği
D) Aktive protein C rezistansı
E) Protrombin II anomalisi

Cevap D

Kırk yaşından önce aterosklerotik kalp hastalığı, tromboz, tromboemboli, transial–iskemik atak (TİA) geçiren
hastalarda herediter tromboz düşünülmelidir.

Herediter tromboz nedenleri şunlardır:
Aktive protein C rezistansı: en sık görülen nedenidir.
Protein C ve S yetersizliği
Antitrombin III eksikliği
Fibrinolitik sistem bozuklukları
Disfibrinojenemi
Hiperhomosisteinemi

Doğal antikoagülanlar protein C, protein S, antitrombin III ve TFPI (tissue pathway factor inhibitor)’dır.

Protein C, FVa ve FlIIa‘yı inhibe eder.

Protein S, protein C‘nin FVa ve FVIIIa‘yı inhibe ettiği reaksiyonların kofaktörüdür.

Antitrombin III, FXa, FIXa, FXIa, FXIIa ve kallikrein gibi serin proteazları inhibe eder.

TFPI ise doku faktörü ile FVIIa kompleksini inhibe eder.

Aktive protein C primer olarak FVa’yi parçalar.

Aktive Protein C (APC) rezistansında FV’i kodlayan gende normal glutamin olan 1691. glutamin yerine adenin gelir. Yeni oluşan FV APC tarafından parçalanamaz. Oluşan hastalığa aktive protein C rezistansı denir.

KALITSAL TROMBOFİLİLER KARŞILAŞTIRMALI TABLO

Özellik	APC Rezistansı (Faktör V Leiden)	Protein C Eksikliği	Protein S Eksikliği	Antitrombin III Eksikliği	Fibrinolitik Sistem Bozuklukları	Disfibrinojenemi	Hiperhomosisteinemi
Görülme sıklığı	⭐ EN SIK (%40–50)	Nadir	Nadir	Çok nadir	Çok nadir	Çok nadir	Görece sık
Kalıtım	Otozomal dominant	Otozomal dominant	Otozomal dominant	Otozomal dominant	Değişken	Otozomal dominant	Otozomal resesif / kazanılmış
Temel patoloji	Faktör V, APC ile inaktive edilemez	APC oluşamaz	APC kofaktörü yok	Trombin + Xa inhibisyonu yok	Pıhtı yıkılamaz	Anormal fibrinojen	Endotel hasarı + protrombotik
Doğal antikoagülan	❌	Protein C ↓	Protein S ↓	AT-III ↓	Normal	Normal	Normal
En tipik tromboz	Derin ven trombozu	Venöz tromboz	Venöz tromboz	Venöz + arteriyel	Venöz tromboz	Venöz ± kanama	Arteriyel > venöz
Arteriyel tromboz	❌ Nadiren	❌	❌	⚠️ Olabilir	❌	⚠️	✅ SIK
Gebelik kaybı	✅	✅	✅	✅	❌	❌	✅ SIK
Warfarin nekrozu	❌	✅	✅	❌	❌	❌	❌
Heparin direnci	❌	❌	❌	✅	❌	❌	❌
Laboratuvar ipucu	APC rezistans testi +	PC aktivitesi ↓	PS aktivitesi ↓	AT-III ↓	Plazmin aktivitesi ↓	PT / aPTT ↑	Homosistein ↑
INR / aPTT	Normal	Normal	Normal	Normal	Normal	Uzamış olabilir	Normal
Tanı testi	Faktör V Leiden mutasyonu	Fonksiyonel PC	Serbest PS	AT-III düzeyi	Özel testler	Fibrinojen fonksiyon testi	Homosistein
Tedavi yaklaşımı	Antikoagülasyon	Antikoagülasyon	Antikoagülasyon	Antikoagülasyon + AT konsantresi	Antikoagülasyon	Bireysel	Folik asit + B6 + B12
Sınav anahtarı	EN SIK NEDEN	Warfarin nekrozu	Warfarin nekrozu	Heparin etkisiz	Nadir	Hem kanama hem tromboz	Arteriyel olay

ALTIN SINAV EZBERLERİ

1. En sık kalıtsal trombofili; Aktive Protein C rezistansı (Faktör V Leiden)

2. Warfarin başlandıktan sonra cilt nekrozu; Protein C veya Protein S eksikliği

3. Heparin etkisiz / heparin direnci; Antitrombin III eksikliği

4. Arteriyel tromboz + genç hasta; Hiperhomosisteinemi

5. Gebelik kaybı + DVT; APC rezistansı ilk sırada düşün

Klinik senaryo örneği (TUS tarzı)

“28 yaşında kadın, 2 kez DVT, ailesel öykü var, INR normal, en olası neden?” Aktive Protein C rezistansı

Önemli ayırıcı not

Antifosfolipid sendromu = KAZANILMIŞ trombofili (buraya dahil edilmez ama sınavda sık karışır)
Lupus antikoagülan → aPTT uzar ama tromboz olur