STARGARDT HASTALIĞI VE ABCA4 MUTASYONU
Stargardt hastalığı, çocukluk veya ergenlik döneminde başlayan, en sık görülen kalıtsal makula dejenerasyonudur (Otozomal Resesif).
Moleküler Defekt: ABCA4 geni, fotoreseptörlerin dış segmentlerinde bulunan bir ATP-bağlayıcı kaset (ABC) taşıyıcısını kodlar.
Mekanizma:
1. Normalde ABCA4, görsel döngü sırasında oluşan toksik yan ürünleri (N-retinylidene-PE) fotoreseptör disklerinin içinden dışına taşır.
2. Mutasyon olduğunda bu taşıma yapılamaz ve disklerde A2E denilen toksik bir madde birikir.
3. RPE hücresi bu diskleri fagositozla yuttuğunda, A2E’yi sindiremez.
4. Sonuçta RPE içinde Lipofuscin birikir. Lipofuscin hem RPE’yi öldürür hem de fotoreseptörlerin beslenmesini engeller.
Klinik Görünüm: Fundus muayenesinde makulada “balık sürüsü” (pisciform) şeklinde sarı-beyaz lekeler ve foveada “atılmış et” (beaten metal) görünümü izlenir.
ELEKTROOKÜLOGRAFİ (EOG) VE RPE FONKSİYONU
EOG, retinanın istirahat potansiyelini (transepitelyal potansiyel farkı) ölçen bir testtir. Bu potansiyelin ana kaynağı Retinal Pigment Epiteli (RPE)‘dir.
Prensip: Gözün ön kısmı (kornea) pozitif, arka kısmı (retina) negatiftir. Göz sağa sola hareket ettirildiğinde bu dipol potansiyel farkı kaydedilir.
Arden Oranı: EOG’nin en önemli parametresidir.
Işık Tepe Noktası (Light Peak) / Karanlık Çukuru (Dark Trough) oranına bakılır.
Normal bir RPE’de, ışığa maruz kalındığında potansiyel farkı artar.
Arden Oranı > 1.8 olması normal kabul edilir. 1.5’in altı patolojiktir. ***************
Kritik Bilgi: EOG, özellikle Best Hastalığı (Vitelliform Makula Dejenerasyonu) tanısında altın standarttır. Best hastalarında görme henüz normalken bile EOG (Arden Oranı) bozuk çıkar.
DİĞER GENETİK RETİNAL HASTALIKLAR İLE KARŞILAŞTIRMA
| Hastalık | Genetik Geçiş | Temel Patoloji | Karakteristik Özellik |
| Stargardt | Otozomal Resesif | ABCA4 mutasyonu | Lipofuscin birikimi, çocukta görme kaybı |
| Best Hastalığı | Otozomal Dominant | BEST1 (Bestrophin) | Makulada “yumurta sarısı” (vitelliform) görünümü |
| Retinitis Pigmentosa | Değişken (AD, AR, X-linked) | Rodopsin veya RPE65 mut. | Gece körlüğü, kemik spikülleri, tünel görüşü |
RPE65 VE GEN TEDAVİSİ (GÜNCEL BİLGİ)
Son yıllarda YDUS’ta “ilk başarılı gen tedavisi” olarak karşımıza çıkan konu Leber’in Konjenital Amaurozu (LCA)‘dur.
RPE65, Vitamin A döngüsünde all-trans-retinyl ester‘i 11-cis-retinol‘e çeviren enzimdir.
Bu enzim eksikse çocuk doğuştan kördür.
Voretigene neparvovec (Luxturna), bu geni RPE hücrelerine geri kazandıran FDA onaylı ilk gen tedavisidir.
ERG (Elektroretinografi): Fotoreseptör ve bipolar hücre fonksiyonunu ölçer (Genel retina sağlığı).
EOG (Elektrookülografi): Spesifik olarak RPE fonksiyonunu ölçer.