GLİKOZUN REABSORBSİYON MEKANİZMASI
Glikozun geri emilimi Sekonder Aktif Taşıma ile gerçekleşir. Enerjiyi doğrudan $ATP$’den değil, Na+/K+ ATPase pompasının oluşturduğu sodyum gradiyentinden alır.
Apikal Membran (Lümen tarafı): SGLT-2 (Sodyum-Glikoz Co-transporter 2) proksimal tübülün ilk yarısında (S1 segmenti), SGLT-1 ise ikinci yarısında (S3 segmenti) görev yapar.
Bazolateral Membran (Kan tarafı): Hücre içine alınan glikoz, GLUT-2 (kolaylaştırılmış difüzyon) üzerinden kana geçer.
KONSANTRASYON (YOĞUNLUK) KARMAŞASI
İfadeyi şu şekilde netleştirmek sınavda hata yapmanızı önler:
Lümen İçi Konsantrasyon: Glikoz, proksimal tübül boyunca o kadar hızlı geri emilir ki, proksimal tübülün sonuna gelindiğinde lümen içindeki glikoz yoğunluğu neredeyse sıfırdır.
Hücre İçi Konsantrasyon: SGLT taşıyıcıları glikozu hücre içine “pompaladığı” için, proksimal tübül epitel hücrelerinin içindeki glikoz konsantrasyonu, hem lümenden hem de interstisyel sıvıdan daha yüksektir. (Bu yüzden glikoz hücreden kana GLUT-2 ile pasif olarak geçebilir).
Kritik TF/P Oranı (Tübüler Sıvı / Plazma): Glikoz için bu oran proksimal tübül boyunca hızla 1’den 0’a düşer. ****
RENAL EŞİK VE TRANSPORT MAKSİMUM ($T_M$)
Tm (Transport Maksimum): Tüm SGLT taşıyıcılarının doygunluğa ulaştığı noktadır. Erkeklerde ortalama 375 mg/dk, kadınlarda 300 mg/dk‘dır. ***
Renal Eşik (Renal Threshold): İdrarda glikozun görülmeye başladığı plazma konsantrasyonudur. Genellikle plazma glikozu 180-200 mg/dL üzerine çıktığında eşik aşılır. ****
Splay (Sapma): Teorik Tm ile gerçek eşik arasındaki farktır. Bazı nefronların T kapasitesinin düşük olması nedeniyle, doygunluğa tam ulaşılmadan idrarda glikoz görülebilir.
KLİNİK VE FARMAKOLOJİK İLİŞKİ
SGLT-2 İnhibitörleri (Gliflozinler): Dapagliflozin, Empagliflozin. Proksimal tübülde glikoz emilimini engelleyerek glukozüri yaparlar. Diyabet ve kalp yetmezliği tedavisinde devrim yaratmışlardır.
Fanconi Sendromu: Proksimal tübülün genel fonksiyon bozukluğudur. Sadece glikoz değil; amino asit, fosfat ve bikarbonat da emilemez (Glikozüri + Aminoasidüri + Fosfatüri + Tip 2 RTA).
Eğer bir soruda “Proksimal tübülde yoğunluğu diğerlerinden daha fazladır” deniliyorsa, bu genellikle hücre içi yoğunluğu ifade eder. Eğer lümen içi (tübüler sıvı) kastediliyorsa; Kreatinin, İnülin, Üre, Cl- gibi maddelerin yoğunluğu su emilimi nedeniyle artarken; Glikoz, Amino asit ve Bikarbonat yoğunluğu azalır.