Retinanın basil hücreleri siyah–beyaz görmeden, koni hücreleriyse renkli görmeden sorumlu hücrelerdir.
Bunlardan basiller karanlık görüşünde etkin olanlar olup dolayısıyla ışığa daha duyarlıdırlar (karanlıkta ışık az olduğu için daha duyarlı).
Dolayısıyla basillerin karanlığa uyum sağlamak yerine sağlamaması söz konusudur. Foveada koniler yoğundur. Bu hücrelerin farkı sadece fizyolojik değil aynı zamanda morfolojiktir.
Duplisite Teorisi (Retinanın çift fonksiyonlu yapısı)
Basillerin “karanlığa uyum sağlamaması” ifadesi, onların zaten düşük ışığa ayarlanmış olmasından kaynaklanır; ancak karanlık adaptasyonu (dark adaptation) süreci her iki hücre grubu için de mevcuttur (basillerde bu süreç daha yavaş ama çok daha güçlüdür).
FOTORESEPTÖRLERİN KARŞILAŞTIRMALI ÖZELLİKLERİ
| Özellik | Basil (Rod) Hücreleri | Koni (Cone) Hücreleri |
| Görüş Tipi | Skotopik (Gece/Karanlık) | Fotopik (Gündüz/Renkli) |
| Işık Duyarlılığı | Çok yüksek (tek fotonu bile algılar) | Düşük (aktifleşmek için çok ışık ister) |
| Renk Algısı | Yok (Achromatic) | Var (Mavi, Yeşil, Kırmızı – Trichromatic) |
| Görsel Keskinlik | Düşük (Akuitite az) | Yüksek (Detaylı görüş) |
| Yerleşim | Periferik retinada yoğun | Fovea centralis‘te yoğun |
| Fotopigment | Rodopsin (Vitamin A türevi) | Fotopsin (İyodopsin) |
| İyileşme Süresi | Yavaş (Karanlık adaptasyonu uzun sürer) | Hızlı (Aydınlık adaptasyonu hızlıdır) |
MORFOLOJİK FARKLILIKLAR
Hücrelerin isimleri, dış segmentlerindeki (outer segment) şekillerinden gelir:
Basiller: Daha uzun, silindirik dış segmentlere sahiptir. Fotopigment içeren diskler, plazma membranından tamamen bağımsızdır.
Koniler: Daha kısa, konik dış segmentlere sahiptir. Fotopigmentler, plazma membranının içeriye doğru yaptığı kıvrımlarda (invajinasyon) bulunur.
RETİNAL KONVERJANS (NEDEN KONİLER DAHA KESKİN GÖRÜR?)
Sınavda “akuitite” farkının nedeni sorulursa, bu sadece pigment farkı değil, bir sinirsel organizasyon farkıdır:
Konilerde (Fovea): Genellikle bir koni hücresi, bir bipolar hücre aracılığıyla bir ganglion hücresine bağlanır (1:1 oran). Bu, beynin her bir noktadan ayrı bilgi almasını sağlar (Yüksek çözünürlük).
Basillerde (Perifer): Birçok basil hücresi tek bir bipolar hücreye bağlanır (Konverjans). Bu, sinyali topladığı için ışığa duyarlılığı artırır ama görüntünün bulanıklaşmasına (Düşük çözünürlük) neden olur.
FOTOTRANSDÜKSİYON MEKANİZMASI
Karanlıkta: Fotoreseptörler depolarize haldedir ve sürekli Glutamat salgılarlar. (İlginçtir; karanlıkta “aktif” gibidirler).
Işık vurduğunda: Rodopsin parçalanır, Transdusin (G-proteini) aktive olur, cGMP Fosfodiesteraz enzimi çalışır, cGMP azalır ve sodyum kanalları kapanır.
Sonuç: Hücre hiperpolarize olur ve glutamat salınımı durur. Bu durum bipolar hücreler tarafından “ışık geldi” sinyali olarak algılanır.
KLİNİK KORELASYON: VİTAMİN A EKSİKLİĞİ
Vitamin A (Retinol), rodopsin sentezi için zorunludur. Eksikliğinde basiller fonksiyon göremez ve ilk belirti Niktalopi (Gece körlüğü) olur.