Makula densa ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Osmoreseptör içerir.
B) Renin salınımını tetikler.
C) Böbrek distal tübülünde bulunur.
D) Aldosteronun etki ettiği yerdir.
E) Filtrattaki sodyum klorür (NaCl) miktarını algılar.
Cevap D
Makula densa böbrek distal tübülünün osmoreseptör içeren kısmıdır. Glomerüler filtrasyon azaldığında filtratın oluşma miktarı azalır. Bu nedenle proksimal tübülden geri emilen tuz ve su miktarı artar. Distal tübüle gelen NaCl azaldığı zaman bunu makula densa algılar. Makula densa hücreleri jukstaglomerüler hücreleri uyararak renin üretimini sağlar.
Macula Densa
HİSTOLOJİK VE ANATOMİK DETAY
Yerleşim: Distal tübülün başlangıcında, afferent arteriol ile temas ettiği noktadaki silindirik epitel hücreleridir.
Polarite: Diğer tübül hücrelerinden farklı olarak çekirdekleri lümene daha yakındır ve bazal membranları tam gelişmemiştir (bu sayede juxtaglomerular hücrelerle kolayca haberleşir).
MOLEKÜLER ALGILAMA MEKANİZMASI (NaCl SENSÖRÜ)
Macula densa hücreleri idrardaki sodyumu rastgele değil, spesifik bir taşıyıcı üzerinden hisseder:
NKCC2 Transporter: Apikal membranda bulunan Na^+-K^+-2Cl^- taşıyıcısı ana sensördür.
Fizyoloji: Tübüler sıvıda NaCl arttığında, NKCC2 üzerinden hücre içine giriş artar.
Hücre İçi Değişim: Hücre içine giren Na+, bazolateraldeki Na+/K+ ATPase’i çalıştırır. Bu sırada hücre içinde ATP tüketimi artar ve yıkım ürünü olan Adenozin birikir.
TUBULOGLOMERULER FEEDBACK (TGF)
Bu mekanizma GFR’yi sabit tutmaya yarayan parakrin bir etkidir:
1-GFR artarsa: Macula densaya ulaşan NaCl artar.
2-Sinyal: Hücreden dışarı Adenozin ve ATP salınır.
3-Reseptör: Afferent arteriol üzerindeki Adenozin A1 reseptörlerine bağlanır.
4-Sonuç: Afferent arteriolde vazokonstriksiyon (kalsiyum aracılı) ve GFR’nin düşürülmesi.
Adenozin vücudun genelinde vazodilatörken, böbrek afferent arteriolünde vazokonstriktördür. *****
RENİN SALINIMININ REGÜLASYONU
Macula densa, sistemik kan basıncı düştüğünde renin salınımını uyarır:
Düşük NaCl: Eğer macula densaya gelen tuz azsa, bu GFR’nin düşük olduğunu gösterir.
COX-2 ve nNOS Aktivasyonu: Düşük tuz seviyesi hücre içinde Siklooksijenaz-2 (COX-2) ve Nöronal Nitrik Oksit Sentaz (nNOS) enzimlerini aktive eder.
Prostaglandin E-2 (PGE-2): Üretilen PGE-2, jukstaglomerüler (granüler) hücrelerdeki reseptörlerine bağlanarak Renin salınımını artırır.
Klinik Korelasyon: NSAİİ (Aspirin, İbuprofen vb.) kullanımı COX-2’yi inhibe ederek bu mekanizmayı bozar ve renin salınımını baskılayarak böbrek perfüzyonunu tehlikeye atabilir.
ÖZET TABLO
| Parametre | Yüksek NaCl (Yüksek GFR) | Düşük NaCl (Düşük GFR) |
| Hücre İçi Olay | ATP tüketimi uparrow, Adenozin uparrow | COX-2 aktivasyonu, PGE-2 uparrow |
| Arteriol Etkisi | Afferent Vazokonstriksiyon (A-1 res.) | Afferent Vazodilatasyon |
| Renin Salınımı | Baskılanır | Artar |
| Amaç | GFR’yi dizginlemek | GFR’yi ve Kan Basıncını artırmak |
Kritik İpucu
Bartter Sendromu Tip 1: NKCC2 mutasyonudur. Macula densa tuzu hiç hissedemez (sanki hep düşük tuz varmış gibi davranır).
Sonuç: Kronik renin-anjiyotensin aktivasyonu, jukstaglomerüler hiperplazi ve şiddetli hipokalemik metabolik alkaloz.