Tirozin Kinaz Reseptörleri (RTK – Receptor Tyrosine Kinase)
Tanım
Tirozin kinaz reseptörleri, hücre membranında bulunan; ligand bağlanmasıyla tirozin kalıntılarını fosforile eden ve hücre içi sinyal yollarını aktive eden reseptörlerdir.
Yapısal özellikler
- Tek geçişli transmembran reseptör
- Ekstrasellüler ligand bağlanma bölgesi
- İntrasellüler tirozin kinaz domeni
- İstisna: İnsülin reseptörü (dimerik yapı)
Aktivasyon mekanizması
- Ligand bağlanır
- Reseptörler dimerize olur
- Otofosforilasyon (tirozin kalıntıları)
- Adaptör proteinler bağlanır
- Hücre içi sinyal yolları aktive olur
Anahtar kelime: Dimerizasyon + otofosforilasyon
Başlıca sinyal yolakları
- RAS–RAF–MEK–ERK (MAPK) → proliferasyon
- PI3K–AKT–mTOR → hücre sağkalımı, büyüme
- PLCγ–PKC → Ca²⁺ sinyali
Başlıca tirozin kinaz reseptörleri
| Reseptör | Ligand | Klinik önemi |
|---|---|---|
| EGFR (ErbB1) | EGF, TGF-α | Akciğer, kolon ca |
| HER2/neu (ErbB2) | — | Meme ca |
| İnsülin reseptörü | İnsülin | DM, metabolizma |
| IGF-1R | IGF-1 | Büyüme |
| PDGFR | PDGF | Glioma, sarkom |
| VEGFR | VEGF | Anjiyogenez |
| FGFR | FGF | Kemik gelişimi |
| c-KIT (CD117) | Stem cell factor | GIST |
| RET | GDNF | MEN 2, medüller tiroid ca |
Tirozin kinaz inhibitörleri
- EGFR: Erlotinib, Gefitinib
- HER2: Trastuzumab (monoklonal Ab)
- BCR-ABL / c-KIT / PDGFR: İmatinib
- VEGFR: Sunitinib, Sorafenib
Not:
- Monoklonal antikorlar → reseptörün ekstrasellüler kısmı
- Küçük moleküller → tirozin kinaz domeni
Klinik–patolojik bağlantılar
- Aşırı ekspresyon / mutasyon → kanser
- RET mutasyonu → MEN 2, medüller tiroid karsinomu
- HER2 amplifikasyonu → agresif meme kanseri
Sınav tuzakları
- ❌ G-protein kullanmazlar
- ❌ İkinci haberci cAMP değildir
- ❌ İyon kanalı değildirler
TUS tek cümlelik özet
Tirozin kinaz reseptörleri, ligand bağlanmasıyla dimerize olup otofosforilasyon yapan ve MAPK–PI3K yolaklarını aktive eden transmembran reseptörlerdir.