Temel Mekanizma
Mycobacterium tuberculosis → sitokin salınımı → hipotalamik termoregülasyon bozulur → terleme artar
Patofizyoloji
1-Sitokin fırtınası
TB’de makrofaj ve T hücreleri tarafından: TNF-α, IL-1 ve IL-6salınır. Bu sitokinler hipotalamusta termoregülasyon merkezini etkiler.
2-“Set-point” (ısı ayar noktası) dalgalanması
Gün içinde ateş yükselir (özellikle akşam–gece). Gece saatlerinde ateş düşerken, vücut ısıyı atmak için: Yoğun terleme başlatır.
Terlemenin baş–boyun bölgesinde belirgin olmasının nedeni: Bu bölgelerde ekrin ter bezlerinin yoğunluğu ve Beyne ve hipotalamusa yakın otonom yanıtın belirginliği
3-Otonom sinir sistemi aktivasyonu
TB, sempatik sinir sistemini uyarır. Sempatik kolinerjik lifler → ekrin bezlerden terleme
Bu yüzden terleme: Soğuk, Kötü kokusuz, Giysiyi ıslatacak kadar yoğun olabilir
Klinik özellik (TB’ye özgü terleme)
Gece belirgin, Çoğunlukla baş, boyun, üst gövdedir. Ateş, kilo kaybı, halsizlik ile birlikte olup Antipiretiklere kısmen yanıtlıdır. Tedaviyle (anti-TB) hızla azalır.
Ayırıcı tanıda önemli farklar
| Özellik | Tüberküloz |
|---|---|
| Terleme zamanı | Gece |
| Ateş | Akşam–gece |
| Kilo kaybı | Sık |
| CRP/ESR | Yüksek |
| Yanıt | Anti-TB ile düzelir |
TUS / Klinik ezber cümlesi
“Tüberkülozda gece baş terlemesi, TNF-α ve IL-1’in hipotalamik set-point’i bozması sonucu ateş düşüşüne eşlik eden kompansatuvar terlemedir.”