ANTİDOTLARIN SINIFLAMASI
Farmakolojik (Reseptör Düzeyinde) Antidotlar
Toksinin reseptör etkisini bloke eder
| Antidot | Karşıt Olduğu Toksin / İlaç | Mekanizma |
|---|---|---|
| Nalokson | Opioidler | μ-reseptör antagonisti |
| Flumazenil | Benzodiazepinler | GABA-A antagonisti |
| Atropin | Organofosfat, muskarinikler | Muskarinik antagonisti |
| Pralidoksim (2-PAM) | Organofosfat | AChE reaktivasyonu |
| Vitamin K | Varfarin | Koagülasyon faktörleri sentezi |
TUS klasiği: Nalokson = opioid, Flumazenil = BZD
2-Kimyasal Antidotlar (Şelatlayıcılar)
Toksinle kimyasal bağ kurar
| Antidot | Bağlandığı Toksin |
|---|---|
| EDTA | Kurşun |
| Dimercaprol (BAL) | Arsenik, cıva, kurşun |
| DMSA (Succimer) | Kurşun |
| Penisilamin | Bakır (Wilson), kurşun |
| Deferoksamin | Demir |
| Deferasiroks / Deferipron | Demir |
Wilson hastalığı = Penisilamin
3-Fonksiyonel / Fizyolojik Antidotlar
Zıt fizyolojik etki oluşturur
| Antidot | Kullanım |
|---|---|
| Oksijen | CO zehirlenmesi |
| Glukagon | Beta-bloker zehirlenmesi |
| Kalsiyum glukonat | Kalsiyum kanal blokerleri |
| Sodyum bikarbonat | TCA zehirlenmesi (QRS genişlemesi) |
| Metilen mavisi | Methemoglobinemi |
TCA + geniş QRS → NaHCO₃
4-Biyokimyasal / Metabolik Antidotlar
Toksik metabolit oluşumunu engeller
| Antidot | Zehir |
|---|---|
| N-Asetilsistein | Parasetamol |
| Fomepizol / Etanol | Metanol, etilen glikol |
| Hidroksokobalamin | Siyanür |
| Tiamin | Alkoliklerde Wernicke önleme |
Parasetamol = NAC (glutatyon ↑)
5-İmmünolojik Antidotlar
Antikor / antiserum içerir
| Antidot | Hedef |
|---|---|
| Antivenom | Yılan, akrep |
| Digoksin-Fab | Digoksin |
| Botulinum antitoksini | Botulinum |
| Tetanos immün globulin | Tetanos |
Digoksin toksisitesi = Digoxin-Fab
6-Fiziksel Antidotlar
Emilimi azaltır
| Yöntem | Kullanım |
|---|---|
| Aktif kömür | Çoğu oral zehir |
| Barsak yıkama | Yavaş salınımlı ilaçlar |
| Tam barsak irrigasyonu | Body-packer |
Demir, lityum, alkol → kömür etkisiz
EZBER ŞEMASI
RESEPTÖR → Nalokson, Flumazenil
ŞELASYON → EDTA, BAL, DMSA
METABOLİK → NAC, Fomepizol
FİZYOLOJİK → O2, Glukagon, Ca
İMMÜN → Antivenom, Fab
FİZİKSEL → Aktif kömür
TEK CÜMLELİK ÖZET
Antidotlar; reseptörü bloke eden, toksini bağlayan, metabolizmayı durduran, fizyolojik olarak karşılayan veya emilimi azaltan ajanlardır.