KOLŞİSİN DİRENÇLİ FMF VE IL-1 İNHİBİTÖRLERİ
KOLŞİSİN DİRENÇLİ FMF
Tanım (EULAR kriterlerine dayalı); Uygun doz kolşisin (erişkin ≥1.5–2 mg/gün), En az 6 ay düzenli kullanım olmasına rağmen ≥1 atak / ay veya Persistan inflamasyon (CRP, SAA yüksekliği)
Direnç mi, Uyumsuzluk mu?
Önce mutlaka ayırt edilir:
| Durum | Açıklama |
| Uyumsuzluk | En sık neden |
| Yetersiz doz | GI yan etki nedeniyle |
| İlaç etkileşimi | Makrolid, statin vb. |
| Gerçek direnç | Tüm bunlara rağmen aktif hastalık |
“Kolşisin almayan FMF = dirençli sayılmaz”
PATOFİZYOLOJİ
FMF’de temel sitokin: IL-1βdir. MEFV mutasyonu inflammasom aktivasyonunu arttırır. Kolşisin ise Nötrofil migrasyonunu baskılar, IL-1’i dolaylı azaltır. Dirençte; doğrudan IL-1 blokajı gerekir.
—————————-
IL-1 İNHİBİTÖRLERİ
1. Anakinra; IL-1 reseptör antagonistidir. Günlük SC enjeksiyonlar şeklinde uygulanır. Hızlı etkilidir. Akut atakta da kullanılabilir. Günlük enjeksiyon gerekir ve Enjeksiyon yeri reaksiyonu gözlenebilir. Hızlı kontrol gereken hastada ve Gebelik planı olanlarda (görece güvenli) tercih edilir.
2. Canakinumab; Anti-IL-1β monoklonal antikordur. 4–8 haftada bir SC uygulanır. Uzun etki sürelidir, Hasta uyumu yüksektir, Atakları ve SAA’yı güçlü baskılar. Maliyet ve Enfeksiyon riski dezavantajlarıdır. En sık tercih edilen ajan (kronik kullanım)
3. Rilonacept; IL-1 tuzağı (decoy receptor) dır. Haftalık SC uygulanır. FMF’de Daha az kullanılır. ABD’de onaylı, Avrupa/Türkiye’de sınırlı
İLAÇLARIN KARŞILAŞTIRMASI
| Özellik | Anakinra | Canakinumab | Rilonacept |
| Hedef | IL-1R | IL-1β | IL-1α + β |
| Uygulama | Günlük | 4–8 hf | Haftalık |
| Etki hızı | Çok hızlı | Orta | Orta |
| Kronik kullanım | Orta | En iyi | Sınırlı |
| FMF’de yeri | Akut + kronik | Altın standart | Nadir |
KOLŞİSİN + IL-1 BİRLİKTE KULLANILIR; Kolşisin A amiloidozdan korur.IL-1 inhibitörü Atakları ve inflamasyonu baskılar. Kolşisin genellikle kesilmez, tolere ediliyorsa devam edilir.
AA AMİLOİDOZLU FMF’DE IL-1; IL-1 inhibitörleri SAA’yı düşürür. Yeni amiloid birikimini yavaşlatır. Mevcut amiloidi geri döndürmez. Erken başlanırsa Böbrek progresyonu yavaşlar
YAN ETKİLER ve TAKİP; Enfeksiyon riski (özellikle tüberküloz dışlanmalı), Canlı aşılar kontrendike CRP, SAA, CBC ile izlem
————–
Kolşisin dirençli FMF → IL-1 blokajı”
“FMF’de hedef sitokin IL-1β”
“Amiloidozdan koruyan ilaç kolşisin, atağı durduran IL-1 inhibitörüdür”
KLINİK KARAR ŞEMASI (KISA)
- FMF tanısı ✔️
- Kolşisin ≥6 ay, yeterli doz ✔️
- Atak/CRP/SAA devam ediyor → Dirençli FMF
- IL-1 inhibitörü başla (çoğunlukla canakinumab)