Diş etinde yerleşim gösteren fibrohistiyositik proliferasyon ve osteoklastik hücrelerle karakterize anormal reaktif proliferasyon aşağıdakilerden hangisidir?
A) Periferal dev hücreli granuloma
B) İrritasyon fibroması
C) Piyojenik granuloma
D) Periferal ossifiye fibroma
E) İnflamatuar papiller hiperplazi
Doğru cevap: A
Periferal dev hücreli granüloma, daima dişeti-alveolar mukozada ortaya çıkan, reaktif bir lezyondur. Diş çekimi, büyük tartırlar veya başka bir travmaya karşı, üst periodontal bağ dokudan köken alan doku çoğalmasıdır. Yüzeyi ülsere, kırmızı mor renkli, polipoid yapıda bir lezyondur. Çoğalan hücreler fibroblastlar ve histiyositlerdir. Histopatolojik olarak karakteristik özelliği ise sayısız osteoklast tipi dev hücre içermesidir.
İrritasyon fibromu, fiziksel bir zedelenmeye karşı oral mukoza! bağ dokunun özellikle kollajenini arttırarak verdiği reaksiyondur. Ülsere değildir, mukoza rengindedir. Oral kavitede her hangibir bölgede gelişebilir.
Piyojenik granüloma da bağ dokunun, anormal kapiller damar çoğalmasıyla karakterli reaktif lezyonudur. Deri ve mukozalarda görülür. Kırmızı renkli, yüzeyi pürtüklü ve yer yer ülsere, polipoid bir lezyondur.
Periferal ossifying fibroma da dişetinde gelişir. Bazı kaynaklarda reaktif, bazı kaynaklarda ise, santral ossifying fibromun periferal karşılığı olan odontojenik tümör olarak belirtilir. Histopatolojik olarak prolifere genç fibroblastlar ve bunların arasında küçük kemik veya sement odakları gösterir.
İnflamatuar papiller hiperplazi ise daima üst total protez kullanan ların damak mukozasında gelişir. Kısa, kaba parmaksı çıkıntılarla karakterlidir. Protez kaide plağı altında kandida kolonizasyonuyla geliştiği kabul edilir.
Periferal Dev Hücreli Granülom (Peripheral Giant Cell Granuloma – PGCG)
Periferal dev hücreli granülom, ağız içinde dişetinden (gingiva) veya alveoler mukozadan köken alan, reaktif (neoplastik olmayan) bir lezyondur. Klinik, histopatoloji ve ayırıcı tanısı TUS/YDUS’ta sık sorulur.
TANIM – KÖKEN
- Reaktif proliferatif lezyon
- Periost veya periodontal ligamentten köken alır
- Kemik içi değildir → “periferal”
- Sıklıkla:
- Lokal irritasyon
- Travma
- Diş taşı
- Uyumsuz protez sonrası gelişir
KLİNİK ÖZELLİKLER
| Özellik | Açıklama |
|---|---|
| Yerleşim | Gingiva / alveoler mukoza |
| Renk | Kırmızı – mor – mavimsi |
| Kıvam | Yumuşak–elastik |
| Ağrı | Genellikle ağrısız |
| Kanama | Kolay kanar |
| Yaş | 30–60 yaş |
| Cinsiyet | Kadın > Erkek |
| Çocuklarda | Daha agresif seyredebilir |
Mandibula > maksilla, özellikle premolar–molar bölge
RADYOLOJİK BULGU
- Çoğu zaman:
- Kemik tutulumu yok
- Bazen:
- Yüzeyel “cupping” tarzı kemik rezorpsiyonu
Bu özellik, santral dev hücreli granülomdan ayırmada önemlidir.
HİSTOPATOLOJİ (ÇOK SORULUR)
| Bulgular | Açıklama |
|---|---|
| Dev hücreler | Çok çekirdekli osteoklast benzeri |
| Stromada | İğsi hücreler |
| Kanama | Yaygın |
| Hemosiderin | Sık |
| Osteoid | Bazen |
Histoloji santral dev hücreli granülom ile benzerdir
Ayırım klinik + radyolojik ile yapılır
AYIRICI TANI – MEGA KARŞILAŞTIRMA
| Lezyon | Yer | Kemik İlişkisi | Dev Hücre |
|---|---|---|---|
| Periferal dev hücreli granülom | Gingiva | ❌ | ✅ |
| Santral dev hücreli granülom | Çene kemiği | ✅ | ✅ |
| Piyojenik granülom | Gingiva | ❌ | ❌ |
| Fibrom | Gingiva | ❌ | ❌ |
| Brown tümör | Kemik | ✅ | ✅ (hiperparatiroidi) |
TEDAVİ
- Cerrahi eksizyon
- Altta yatan irritan faktörün ortadan kaldırılması:
- Diş taşı temizliği
- Protez düzeltme
- Gerekirse:
- Periostun da eksizyonu
Nüks riski %5–10
TUS / YDUS ALTIN BİLGİLER
- ❗ Periferal = yumuşak doku
- ❗ Dev hücreli ama neoplastik değil
- ❗ Histoloji santral ile benzer → lokalizasyon ayırt ettirir
- ❗ Mandibulada daha sık
- ❗ Brown tümör ile karışabilir → PTH bak
TEK CÜMLELİK ÖZET
Periferal dev hücreli granülom, gingivada görülen, travma ve irritasyona bağlı gelişen, dev hücre içeren reaktif bir lezyondur; tedavisi cerrahi eksizyondur.