GRAM NEGATİF ÇOMAKLAR – OKSİDAZ AYRIMI
1-OKSİDAZ NEGATİF GRAM (−) ÇOMAKLAR
Enterobacteriaceae + bazı non-fermentatifler
a-ENTEROBACTERIACEAE (FERMENTATİF)
Ortak özellikler
- Oksidaz (−)
- Fakültatif anaerop
- Glukoz fermente eder
- Nitrat → nitrit
| Bakteri | TUS’ta Ayırt Ettiren Özellik |
|---|---|
| E. coli | Laktoz (+), indol (+), metalik refle |
| Salmonella | Laktoz (−), H₂S (+), hareketli |
| Shigella | Laktoz (−), H₂S (−), hareketsiz |
| Klebsiella | Kapsüllü, hareketsiz |
| Proteus | Laktoz (−), üreaz (+), swarming |
| Serratia | Kırmızı pigment, dezenfektan direnci |
TUS tuzağı:
Laktoz (−) + H₂S (+) → Salmonella
Laktoz (−) + H₂S (−) + hareketsiz → Shigella
b-ACINETOBACTER
- Oksidaz (−)
- Non-fermentatif
- Hareketsiz
- Kokobasil
- Yoğun bakım, ventilatör pnömonisi
- Tedavide klasik: Sulbaktam içeren rejimler
c-STENOTROPHOMONAS MALTOPHILIA
- Oksidaz (−)
- Non-fermentatif
- İmipeneme doğal dirençli
- Tedavi: TMP-SMX
Altın TUS cümlesi:
İmipeneme dirençli gram (−) çomak → Stenotrophomonas
2-OKSİDAZ POZİTİF GRAM (−) ÇOMAKLAR
a-PSEUDOMONAS AERUGINOSA
- Non-fermentatif
- Mavi-yeşil pigment (piocyanin)
- Üzüm kokusu
- Yanık, ventilatör pnömonisi
- Kistik fibrozis
- Otitis externa, kontakt lens keratiti
TUS favorisi:
Yanık enfeksiyonu + mavi-yeşil akıntı → Pseudomonas
b-BURKHOLDERIA CEPACIA
- Oksidaz (+)
- Kistik fibrozis
- Dezenfektan direnci
- Çoklu antibiyotik direnci
c- CAMPYLOBACTER JEJUNI
- Oksidaz (+)
- Mikroaerofil
- 42 °C’de ürer
- “Martı kanadı” görünüm
- Tavuk → ishal
- Guillain-Barré sendromu
TUS ipucu:
42 °C + ishal + tavuk → Campylobacter
d-HELICOBACTER PYLORI
- Oksidaz (+)
- Üreaz (+)
- Mide mukozasında yaşar
- Peptik ülser, MALT lenfoma
e-VIBRIO – AEROMONAS – PLESIOMONAS
Ortak özellikler
- Oksidaz (+)
- Halofil
- Deniz ürünleri → ishal
Klinik anahtar:
Deniz ürünü + ishal → Vibrio grubu
TEK BAKIŞTA EZBER
Oksidaz (−)
- Enterobacteriaceae
- Acinetobacter
- Stenotrophomonas
Oksidaz (+)
- Pseudomonas
- Campylobacter
- Helicobacter
- Vibrio / Aeromonas
SINAVDA SIK GELEN TUZAKLAR
- Non-fermentatif = her zaman oksidaz (+) ❌
→ Acinetobacter, Stenotrophomonas oksidaz (−) - İmipeneme dirençli → Pseudomonas ❌
→ Stenotrophomonas
Non-fermentatif Gram Negatif Basiller ve Oksidaz
Genel kural olarak non-fermentatiflerin çoğu oksidaz (+) olsa da, klinik önemi yüksek iki büyük istisna bu kuralı bozar:
| Bakteri Türü | Oksidaz Reaksiyonu | Önemli Klinik Not |
| Pseudomonas aeruginosa | (+) | En sık izole edilen non-fermentatif. |
| Acinetobacter baumannii | (−) | Hareketsizdir (Non-motil), hastane enfeksiyonu ajanı. |
| Stenotrophomonas maltophilia | (−) | Oksidaz negatiftir ve çok dirençlidir. |
İmipenem Direnci ve Karbapenemler
Karbapenemler (İmipenem, Meropenem) çoğu dirençli Gram negatif için “son çare” ilaçlarıdır. Ancak bazı bakteriler bu ilaçlara doğal (intrinsik) olarak dirençlidir:
- Stenotrophomonas maltophilia: Bu bakteri için İmipenem her zaman dirençlidir. Tedavisinde ilk seçenek genellikle Trimetoprim-Sulfametoksazol (TMP-SMX)‘dur.
- Pseudomonas aeruginosa: İmipeneme direnç geliştirebilir (genellikle porin kaybı veya akış pompaları ile) ancak Stenotrophomonas gibi doğal olarak her suşu dirençli değildir.
Burkholderia cepacia
Bu gruba bir istisna daha eklemek gerekirse; Burkholderia cepacia da non-fermentatiftir ve o da sıklıkla Aminoglikozidlere karşı doğal direnç gösterir.
Özetle Sınav İpucu:
Eğer soruda “Oksidaz negatif, non-fermentatif, hastane enfeksiyonu” diyorsa akla ilk Acinetobacter gelmeli; “İmipeneme dirençli, oksidaz negatif” vurgusu varsa Stenotrophomonas aranmalıdır.
TEK CÜMLELİK EZBER
Gram (−) çomakta ilk soru: “Oksidaz pozitif mi?”