Sitoplazma Zarına Etkili Antibiyotikler

Bu antibiyotik grubu, bakterilerin hayati fonksiyonlarını sürdürmesi için gerekli olan hücre zarının bütünlüğünü ve geçirgenliğini bozarak etki gösterir.

1. Daptomisin

• Sınıfı: Lipopeptid bir antibiyotiktir.
• Etki Mekanizması: Sitoplazmik membrana bağlanarak hücrenin iyon dengesinin bozulmasına neden olur. Bu bozulma, potansiyel depolarizasyona ve sonuçta bakteri ölümüne yol açar.
• Kullanım Alanı: Dirençli Gram Pozitif (+) kok enfeksiyonlarının tedavisinde kullanılır (örneğin VRE – Vankomisine Dirençli Enterokok ve MRSA – Metisiline Dirençli Staphylococcus Aureus).
• Farmakoloji: Böbrek yetmezliğinde doz ayarlaması yapılması gerekir.
• Temel Yan Etki: Reverzibl miyelopati (kas zayıflığı ve ağrısı) temel yan etkisidir.

2. Polimiksin

• Sınıfı: Katyonik polipeptit yapılı bir antibiyotiktir.
• Etki Mekanizması: Sitoplazma zarının fonksiyonlarını (aktif transport, geçirgenlik/permiabilite) bozarak etki eder.
• Türleri: Polimiksin B ve Polimiksin E (Kolistin) olmak üzere iki ana formu vardır.
• Kullanım ve Toksisite: Nefrotoksik (böbrek için toksik) ve nörotoksik (nöromüsküler blokaj) yan etkileri nedeniyle genellikle topikal (yerel) olarak kullanılır.
• Etki Spektrumu: Gram Negatif (-) aerob basillere (özellikle Pseudomonas ve Serratia) karşı bakterisidal (öldürücü) etkilidir.
• Direnç Kriteri: Bir Pseudomonas suşuna panrezistan (tüm ilaçlara dirençli) diyebilmek için, genellikle Kolistin’e (Polimiksin E) dirençli olması gerekir. Kolistin, son çare ilaçlardan biri olarak kabul edilir.

SİTOPLAZMA ZARINA (HÜCRE ZARINA) ETKİLİ ANTİBİYOTİKLER

DAPTOMİSİN: Sitoplazmik membrana bağlanarak hücre iyondengesinin bozulmasına neden olan lipopeptid bir antibiyotiktir.Dirençli gram pozitif kok enfeksiyonlarının tedavisindekullanılır (VRE, MRSA). Böbrek yetmezliğinden doz ayarlamasıyapılmalıdır. Temel yan etkisi reverzible myelopati.

POLİMİKSİN: Polimiksin B ve Polimiksin E (kolistin) staplazmazarının fonksiyonlarını (aktif transport, permiabilite) bozaraketkili olan katyonik polipeptidtir. Nefrotoksik ve nörotoksik(blokaj) yan etkileri olduğundan genellikle topikal kullanılır.Gram negatif aerob basillere (pseudomonas, serrasia) bakterisidaletkilidir. Pseudomonasa panrezistan diyebilmek içinkolistine dirençli olması gerekir.

HÜCRE ZARINA (SİTOPLAZMA MEMBRANINA) ETKİ EDEN ANTİBİYOTİKLER

Bu gruptaki ilaçlar peptidoglikanı değil, doğrudan bakteri membranını hedef alır.
Bu nedenle bakterisidal etki gösterirler.

1) DAPTOMİSİN

Etki Mekanizması

• Sitoplazmik membrana bağlanır (Ca²⁺ bağımlı)
• Membranda porlar oluşturur
• İyon sızıntısına (K⁺ efflux) → depolarizasyona neden olur
• DNA, RNA, protein sentezi durur → bakterisidal

Peptidoglikan hedeflemez → MRSA/VRE gibi dirençli suşlarda çok etkilidir.

Spektrum

Yalnızca gram pozitifler:

• MRSA
• MSSA
• VRSA
• VRE (Enterococcus faecium/faecalis)
• S. epidermidis
• Streptococcus spp.

Gram negatiflere etkisizdir (dış membran daptomisin girişini engeller).

Klinik Kullanım

• Sağ/sol endokardit
• Bakteriyemi
• Cilt ve yumuşak doku enfeksiyonları
• VRE enfeksiyonları
• MRSA osteomiyelit

Pnömonide kullanılmaz! → Akciğerde surfaktan daptomisinin etkisini inaktive eder. (TUS sorusu)

Doz Ayarı

• Böbrek yetmezliğinde doz ayarlaması gerekir.

Yan Etki

• Reversible myopati / rabdomiyoliz
  → CPK takibi gerekir
• Eozinofilik pnömoni (nadir ama önemli)

2) POLİMİKSİNLER (Polimiksin B & Kolistin / Polimiksin E)

Etki Mekanizması

• Gram negatif bakterilerin dış membranındaki LPS ile bağlanır
• Hücre zarı fosfolipidleriyle etkileşerek detergent benzeri etki yapar
• Membran bütünlüğünü bozar
  → Artmış permeabilite
  → Sitoplazmik içerik kaybı
  → Bakterisidal etki

Spektrum

Sadece gram negatif aeroblar:

• Pseudomonas aeruginosa
• Acinetobacter baumannii
• Klebsiella pneumoniae (KPC üreten dahil)
• Serratia
• Enterobacter
• E. coli

Gram pozitifler, anaeroblar ve Proteus türleri etkilenmez.

Klinik Kullanım

• Çok ilaca dirençli (MDR/XDR) gram negatif enfeksiyonlar
• Pseudomonas ve Acinetobacter için son seçenek tedavi
• Topikal kullanım (kulak/deri)
• İnhalasyon formu (kistik fibroziste Pseudomonas)

Yan Etkiler (Çok önemlidir!)

• Nefrotoksisite (en sık)
• Nörotoksisite:
  • Kas paralizisi
  • Arefleksi
  • Periferik nöropati
• Nöromüsküler blokaj
  → Aminoglikozitlerle verilirse risk artar.

Bir bakteriye “Pseudomonas panrezistan” diyebilmek için → kolistine de dirençli olması gerekir.

ÖZET TABLO

ÇELDİRİCİ İPUCU

• Daptomisin → Gram (+)
• Polimiksin/kolistin → Gram (−)
• Her ikisi de membrana etki eder → bakterisidal
• Daptomisin pnömonide kullanılmaz
• Polimiksin nefrotoksiktir