İlacın plazmada ulaştığı en yüksek konsantrasyondur. Her zaman ilacın dozuna ve dağılım hacmine bağlıdır. Absorpsiyonu etkileyen faktörlerin tamamından etkilenir.
İlacın dozu ve biyoyararlanımı ile doğru, dağılım hacmi ile ters orantılıdır
Cmax (Maksimum Plazma Konsantrasyonu) İlacın plazmada ulaştığı en yüksek konsantrasyondur.
Farmakokinetik eğride tepe noktayı ifade eder.
Cmax’i etkileyen faktörler; Cmax absorpsiyon, dağılım ve eliminasyon basamaklarının tümünden etkilenir.
1) İlacın dozu → Cmax ile doğru orantılıdır. Doz arttıkça → Cmax artar.
2) Biyoyararlanım (F) → Cmax ile doğru orantılıdır.Ağızdan alınan ilacın sistemik dolaşıma geçen kısmı ↑ → Cmax ↑
Biyoyararlanımı artıran durumlar:
a-İlk geçiş metabolizmasının azalması
b-Formülasyon iyileştirmeleri
c-Emilimin hızlanması
3) Dağılım hacmi (Vd) → Cmax ile ters orantılıdır. Vd ↑ → ilaç dokulara daha fazla dağılır → plazma konsantrasyonu azalır → Cmax ↓
4) Emilim hızı (Ka); Emilim hızı ↑ → Cmax ↑. Emilim hızı ↓ → Cmax ↓ (ör. yağlı yemek, gastroparezi)
5) Eliminasyon hızı (Cl); Eliminasyon hızlı ise → Cmax daha düşük olabilirAncak esas belirleyici absorpsiyon fazıdır
Matematiksel ilişki
Cmax yaklaşık olarak:
Cmax ∝ (Doz × F) / Vd
Bu ifade: Doz ↑ → Cmax ↑, Biyoyararlanım ↑ → Cmax ↑, Vd ↑ → Cmax ↓ şeklindeki ilişkileri açıklar.
Cmax’ ın değişmesi klinik sonuçları
a-Etkinlik; Cmax maksimum reseptör uyarımı için önemlidir (konsantrasyon–bağımlı ilaçlar).
b-Toksisite; Cmax ne kadar yüksekse → ani toksisite riski o kadar fazla.
c-Zaman bağımlı antibiyotiklerde önemsizdir; (Beta-laktamlar: esas önemli olan T > MIC)
d-Konsantrasyon bağımlı antibiyotiklerde çok önemlidir. (Aminoglikozidler → “Peak/MIC” ilişkisi)
CMAX’I ARTIRAN DURUMLAR
- Doz artışı
- Biyoyararlanım artışı
- Emilim hızının artması
- Vd azalması
- İlk geçiş metabolizmasının azalması
CMAX’I AZALTAN DURUMLAR
- Yüksek Vd
- Emilimin yavaşlaması
- İlaç–ilaç etkileşimleri (ör. P-gp aktivasyonu)
- Biyoyararlanım azalması
- Yetersiz doz
İPUCU
- Cmax doza ve biyoyararlanıma doğru, Vd’ye ters orantılıdır.
- Cmax absorpsiyon fazının bir sonucudur; Tmax ise absorpsiyon hızını gösterir.
- Terapötik ilaç izlemi gereken ilaçlarda (aminoglikozid) Cmax kritik önemdedir.