Klinik – Toksin – Bulaş – Laboratuvar – En önemli farklar
| Özellik / Tip | EHEC (VTEC / STEC)<br> O157:H7 klasik | ETEC | EIEC | EPEC | EAggEC (EAEC) |
|---|---|---|---|---|---|
| Klinik tablo | Kanlı ishal, hemorajik kolit, HÜS riski | Sulu, sekresyon tipi seyahat ishali | Shigella benzeri kanlı-mukuslu ishal, ateş | Bebeklerde sulu ishal, villus hasarı | Persistan (uzamış) ishal, mukoid |
| Ateş | Genelde yok | Yok / hafif | Belirgin ateş olabilir | Yok / hafif | Yok / hafif |
| HÜS ile ilişki | Evet (en önemli) | Hayır | Nadiren | Hayır | Hayır |
| Toksin / Virülans | Shiga benzeri toksin (Stx1/Stx2) | LT (kolera benzeri) ve ST | Invazyon plazmidi (Ipa) | “Attaching & effacing” → intimin | EAggEC heat-stable toxin + mukus biofilm |
| Patogenez | Endoteli öldürür → kolit + HÜS | Enterotoksin → adenilat / guanilat siklaz ↑ → su sekresyonu | Kolona invazyon (Shigella benzeri) | Mikrovillus yıkımı | Yapışma kümeleri + mukoid biyofilm |
| Dışkı tipi | Kanlı | Sulu | Kanlı-mukuslu | Sulu | Mukoid / persistan |
| Bulaş kaynağı | Hamburger, kıyma, çiğ süt | Su ve gıda kontaminasyonu | Kişiden kişiye (fekal-oral) | Bebek bakım ortamları | Kontamine gıdalar |
| Laboratuvar ipuçları | Sorbitol-fermente etmez (SMAC agar) | Özel ayırıcı test yok | Laktaz negatif olabilir, invazyon testleri | LEE gen bölgesi | Biofilm testleri |
| Antibiyotik | Verilmez → HÜS riskini artırır | Verilebilir | Verilir | Verilebilir | Verilebilir |
| İnkübasyon | 2–8 gün | 1–2 gün | 1–3 gün | 1–2 gün | 1–2 gün |
EHEC = HÜS + Hamburger + Hemorajik + Sorbitol (−)
ETEC = Traveller’s diarrhea + Toksin (LT/ST)
EIEC = Invazyon + Kanlı-mukuslu + Ateş
EPEC = Pediatrik + Effacing lesions
EAggEC = Aggregative + Uzamış ishal
Toksin Etki Mekanizmaları
| Tip | Toksin | Etki Mekanizması |
|---|---|---|
| EHEC | Shiga-like (Stx1/Stx2) | 60S ribozomu inhibe → protein sentezi durur → hücre ölümü |
| ETEC | LT | Adenilat siklaz ↑ → cAMP ↑ → Cl⁻ ve su sekresyonu ↑ |
| ST | Guanilat siklaz ↑ → cGMP ↑ → su/elektrolit sekresyonu ↑ | |
| EIEC | Invazyon plazmidi | Kolon epiteline giriş, hücre içi çoğalma |
| EPEC | Intimin – Tir | Villus atrofisi, “attaching & effacing” lezyonlar |
| EAggEC | EAST1 + biofilm | Mukus artışı, persistan kolonizasyon |
Klinik Ayırıcı Tanı — Altın 5 Kural
| Klinik Durum | Muhtemel Etken |
|---|---|
| Kanlı ishal + ateş yok + hamburger öyküsü | EHEC |
| Kanlı mukuslu ishal + ateş + invazyon | EIEC |
| Persistan ishal (2 haftayı aşan) | EAggEC |
| Seyahat sonrası sulu ishal | ETEC |
| Bebekte sulu ishal, villus yıkımı | EPEC |
Özet
- EHEC → Kanlı ishal + HÜS + sorbitol (−)
- ETEC → Sulu ishal + LT/ST toksin + seyahat ishali
- EIEC → Shigella benzeri, invazyon + ateş + kanlı ishal
- EPEC → Pediatrik, villus hasarı, attaching–effacing
- EAggEC → Persistan ishal + mukoid biofilm
Enterik E. coli Türleri Karşılaştırma Tablosu
| Özellik | EHEC / VTEC (O157:H7) | ETEC (Toksijenik) | EIEC (İnvaziv) | EPEC (Patojenik) | EAggEC (Aggregatif) |
| Klinik Sendrom | Hemorajik Kolit / HÜS | Sulu İshal (Kolera Benzeri) | Dizanteri Benzeri İshal (Kanlı İshal) | Sulu İshal (İnfantil İshal) | Kalıcı Sulu İshal |
| Virülans Faktörü (Toksin/Mekanizma) | Shiga Benzeri Toksin (Stx) / Verotoksin | Isıya Dayanıklı (ST) ve Isıya Duyarlı (LT) Enterotoksinler | İnvazyon (Shigella gibi) | AE Lezyonu (Tutunma & Silinme) / İnvazyon Yok | Aküpleme (Yığınlar Halinde Tutunma) / Plasmid: pAA |
| Patogenez Mekanizması | Toksin Endotel hasarı Mikrovasküler tromboz. | Toksin cAMP/cGMP artışı Su salınımı. | Kolon epiteline invazyon, hücre ölümü ve inflamasyon. | Mikrovillusların silinmesi (effacement), emilim bozukluğu. | Biyofilm oluşturma, kronik inflamasyon. |
| İshal Tipi | Kanlı, Kanama (Hemorajik) | Bol, Sulu (Sekretuvar) | Kanlı, Mukuslu, Lökositli (İnvaziv) | Sulu, Non-invaziv | Sulu, Persistan (Uzun Süreli) |
| Ateş Durumu | Genellikle Ateşsiz / Subfebril | Genellikle Ateşsiz | Genellikle Ateşli | Hafif Ateş | Hafif Ateş |
| Önemli Komplikasyon | Hemolitik Üremik Sendrom (HÜS) | Dehidrasyon | Nöbetler (nadir), Toksik Megakolon | Malnütrisyon (Bebeklerde) | Kalıcı büyüme geriliği |
| Tipik Görüldüğü Yaş/Yer | Çoğunlukla Çocuklar (Gıda Kaynaklı Outbreakler) | Yetişkin Turistler (“Gezgin İshali”) / Endemik Bölgeler | Tüm Yaş Grupları (Gelişmekte Olan Ülkeler) | Bebekler (İnfantil İshal – 1 yaş altı) | Çocuklar ve İmmün Yetmezlikli Hastalar |
| Tanı (Özel Besiyeri) | SMAC (Sorbitol MacConkey Agar) / Sorbitol Negatif | Toksin tayini (PCR, ELISA) | Serotip ve invazyon genleri (PCR) | AE lezyonu tespiti (Histoloji) / PCR | Aggregatif tutunma tespiti |