Beyin omurilik sıvısı ve idrar dışındaki tükrük,gözyaşı,burun sekresyonu gibi sekresyonlarda bulunan bir enzimdir.

Hücre duvarı yapısında yer alan peptidoglikan tabakadaki(murein tabaka) β 1→4 bağlarını parçalar. BakterilerinL-formları (hücre duvarı olmayan bakteri), Sferoplast (Hücreduvarı olmayan Gram (-) bakteri), Protoplast (Hücre duvarıolmayan Gram (+) bakteri), Mycoplasma ve Ureaplasmalar vevirüsler gibi hücre duvarı olmayan mikroorganizmalara lizozimetki etmez.

Gram (-) bakterilerde peptidoglikanın üzerinde yeralan dış tabaka lizozim geçişine izin vermediğinden lizozimdenetkilenmez.

Bakterilerde Chlamydia türleri de hücre duvarındamuraminik asit içermediğinden lizozimden etkilenmez.Lizozimlere en duyarlı olan bakteriler Gram (+) bakterilerdir.

LİZOZİM (Müraminidaz)

Lizozim nerede bulunur?

Lizozim doğal bağışıklığın önemli bir parçasıdır ve vücudun pek çok salgısında bulunur:

Gözyaşı
Tükrük
Burun sekresyonları
Tükürük bezleri
Ter
Anne sütü
Fagositlerin granülleri (özellikle nötrofiller ve makrofajlar)
Plazma (düşük düzeyde)

Senin de belirttiğin gibi:

BOS ve idrarda yok denecek kadar azdır.

Etki Mekanizması (Murein tabakaya etki)

Lizozim, bakterilerin hücre duvarındaki peptidoglikan yapıda bulunan:

β(1→4) bağlarını kırar

(N-asetil muramik asit ↔ N-asetil glukozamin arasındaki bağ)

Bu bağ kopunca →
Hücre duvarı çöker → bakteri osmotik lizise gider.

3) Hangi mikroorganizmalar lizozime duyarlıdır?

En duyarlı olanlar: Gram (+) bakteriler

Çünkü:

Kalın peptidoglikan tabakası vardır
Üzerini kapayan dış membran yoktur
→ Lizozim doğrudan murein tabakaya ulaşır

Özellikle duyarlılar:

Staphylococcus spp.
Streptococcus spp.
Bacillus spp.
Listeria
Clostridium (vejetatif formlar)

HANGİ BAKTERİLER LİZOZİMDEN ETKİLENMEZ?

1) Gram (−) bakteriler

Neden?
→ Peptidoglikanın üzerinde dış membran vardır → lizozim geçemez.

İstisna:
EDTA gibi dış membranı bozan ajanlarla birlikte lizozim kullanılınca Gram (−) da duyarlı hâle gelir.

2) Hücre duvarı OLMAYAN mikroorganizmalar

Mycoplasma
Ureaplasma
L-form bakteriler (duvarını kaybetmiş formlar)
Protoplast (Gram + duvarsız)
Sferoplast (Gram − duvarsız)

Bu organizmalarda hedef peptidoglikan tabaka yoktur, bu yüzden lizozim işe yaramaz.

3) Chlamydia spp.

→ Hücre duvarı var ama muramik asit içermez
→ Bu nedenle lizozim substratı yoktur → etkilenmez.

Bu, TUS’un çok sevdiği bir ayrıntıdır.

4) Virüsler

Hücre duvarı olmadığı için lizozimin hedefi yoktur.

Lizozime Duyarlılık *****

Lizozimin etkinliği, bakteri türünün hücre duvarı yapısına ve enzime erişilebilirliğine bağlıdır.

Mikroorganizma	Lizozime Duyarlılık	Neden (Etkilenme Mekanizması)	Klinik İpucu
Gram Pozitif (+)	✔ EN DUYARLI	Kalın peptidoglikan tabakası dış membransızdır; lizozim doğrudan ulaşır.	Staphylococcus, Streptococcus, Bacillus türleri.
Gram Negatif (−)	❌ Duyarsız	İnce peptidoglikan tabakasının üzerinde Dış Membran bulunur; lizozimin geçişini engeller.	EDTA gibi ajanlarla dış membran bozulursa duyarlı hale gelir.
Chlamydia spp.	❌ Duyarsız	Hücre duvarı yapısında Lizozim’in substratı olan Muramik Asit bulunmaz.	Chlamydia’ da lizozim direnç mekanizması özel ve özelliklidir.
Mycoplasma / Ureaplasma	❌ Duyarsız	Doğal olarak hücre duvarı yoktur; lizozimin hedefi bulunmaz.
L-Form / Protoplast / Sferoplast	❌ Duyarsız	İlaç veya diğer etkenlerle hücre duvarını kaybetmiş formlardır.
Virüsler	❌ Duyarsız	Hücre duvarı yoktur.

Lizozim + defensin sinerjisi

Mukozal bağışıklığın iki temel antimikrobiyal molekülü şunlardır:

Lizozim → hücre duvarı yıkar
Defensinler → bakteri membranını delerek öldürür

Birlikte mukozal yüzeylerde çok güçlü bir doğal antibakteriyel bariyer oluştururlar.

Klinik ipuçları

BOS’ta lizozim yok → BOS’ta lizozim aktivitesinin ölçülmesi anlamlı değildir.

Lizozime direnç = genellikle dış membran varlığı (Gram −) veya murein yokluğu.

EDTA + lizozim = Gram − bakterilerde sferoplast oluşturmak için kullanılır.

Nötrofillerin lizozimal granüllerinde yüksek miktarda bulunur.

Mini Özet

Mikroorganizma	Lizozime duyarlılık	Neden
Gram (+)	✔ Duyarlı	Kalın peptidoglikan, dış membran yok
Gram (−)	❌ Duyarsız	Dış membran lizozimi engeller
Mycoplasma / Ureaplasma	❌	Hücre duvarı yok
Chlamydia	❌	Muramik asit yok
Virüs	❌	Hücre duvarı yok
L-form	❌	Duvar kaybı