GFR’yi Belirleyen Starling Kuvvetleri
GFR, glomerüler kapiller ile Bowman kapsülü arasındaki hidrostatik ve onkotik basınçların net sonucudur.
Formül:
GFR = Kf × Net Filtrasyon Basıncı (NFB)
NFB = (PGC – PBS) – πGC
(Bowman kapsülü kolloid ozmotik basıncı πBS ≈ 0 kabul edilir.)
1. PGc – Glomerüler Kapiller Hidrostatik Basınç (Filtrasyonu Artırır)
≈ 55–60 mmHg
- GFR’yi ARTIRAN en güçlü kuvvettir
- Afferent arteriyol dilatasyonu → ↑ PGc → ↑ GFR
- Afferent arteriyol konstriksiyonu → ↓ PGc → ↓ GFR
- Efferent arteriyol hafif konstriksiyon → ↑ PGc → ↑ GFR
- Efferent arteriyol aşırı konstriksiyon → ↑ πGC nedeniyle ↓ GFR
2. PBs – Bowman Kapsülü Hidrostatik Basıncı (Filtrasyonu Azaltır)
≈ 10–15 mmHg
- Bowman kapsülündeki sıvının uyguladığı geri basınç
- Engelleyici güçtür → ↑ PBS → ↓ GFR
- Örnek: Üreter obstrüksiyonu / hidronefroz → PBS artar → GFR düşer
3. πGc – Glomerüler Kapiller Onkotik Basınç (Filtrasyonu Azaltır)
≈ 30 mmHg
- Kapiller içindeki proteinlerin yarattığı ozmotik kuvvet
- Filtrasyona karşı koyar → ↑ πGC → ↓ GFR
- Kapiller boyunca ilerledikçe filtrat oluştuğu için πGC gün içinde yükselir
- Efferent arteriyol konstriksiyonu → artan filtrasyon oranı nedeniyle πGC artar → GFR’yi düşürür
4. πBS – Bowman Kapsülü Onkotik Basıncı (Normalde ≈ 0)
- Bowman kapsülünde protein olmadığından sıfırdır
- Patolojik durumlarda proteinüri olursa artabilir
→ Filtrasyonu artırabilir ama pratikte çok küçük bir etkidir.
Özet Tablo
| Starling Gücü | Normal Değer | Etki | GFR’ye Etkisi |
|---|---|---|---|
| PGc (Glomerüler kapiller hidrostatik basınç) | 55–60 mmHg | Filtrasyonu destekler | Artırır |
| PBs (Bowman kapsülü hidrostatik basınç) | 10–15 mmHg | Engelleyici | Azaltır |
| πGc (Kapiller onkotik basınç) | ~30 mmHg | Engelleyici | Azaltır |
| πBS (Bowman kapsülü onkotik basınç) | ≈ 0 | Filtrasyonu destekler | (Artırıcı ama minimal) |
GFR’yi En Fazla Belirleyen Faktör Hangisidir?
PGc (Glomerüler kapiller hidrostatik basınç)
Sık Sorulan Klinik Senaryolar
Üreter taşına bağlı obstrüksiyon
→ PBS ↑ → GFR ↓
Afferent arteriyol dilatasyonu (Prostaglandin, ANP)
→ PGc ↑ → GFR ↑
Afferent arteriyol konstriksiyonu (NSAID, sempatik)
→ PGc ↓ → GFR ↓
Efferent arteriyol hafif konstriksiyon (Ang II)
→ PGc ↑ → GFR ↑
Efferent arteriyol aşırı konstriksiyon
→ πGC ↑ → GFR ↓
1-Sıvıyı damar dışına çıkarmaya çalışanlar
a-Glomerüler kapiller hidrostatik basınç (PGC) 60 mmHg
b-Bowman aralığı içindeki kolloid osmotik basınç (pBS) 0 mmHg
2-Sıvıyı damar içinde tutmaya çalışanlar
a-Glomerüler kapiller kolloid osmotik basıncı (pGC) 32 mmHg
b-Bowman aralığı içindeki hidrostatik basınç (PBS) 18 mmHg
Net Filtrasyon Basıncının (NFP) Hesaplanması
Net Filtrasyon Basıncı (NFP), filtrasyonu destekleyen kuvvetlerden, filtrasyona karşı koyan kuvvetlerin çıkarılmasıyla bulunur.
1. Filtrasyonu Destekleyen Kuvvetler (Sıvıyı Damar Dışına İtenler)
| Basınç Tipi | Değer | Açıklama |
| Glomerüler Kılcal Hidrostatik Basınç | 60 mmHg | Kandaki sıvının damar çeperine yaptığı basınçtır. Filtrasyonun ana itici gücüdür. |
| Bowman Kapsülü Onkotik Basınç | 0 mmHg | Normalde plazma proteinleri süzülmediği için Bowman kapsülünde protein yoktur, bu yüzden basınç sıfıra yakındır ve ihmal edilir. |
| Toplam Destekleyici Kuvvet | 60 + 0 mmHg} = 60 |
2. Filtrasyona Karşı Koyan Kuvvetler (Sıvıyı Damar İçinde Tutanlar)
| Basınç Tipi | Değer | Açıklama |
| Glomerüler Kılcal Onkotik Basınç | 32 $ | Glomerulus kılcalındaki plazma proteinlerinin yarattığı basınçtır. Süzülmeye karşı suyu geri çekmeye çalışır. |
| Bowman Kapsülü Hidrostatik | 18 mmHg | Bowman kapsülündeki süzüntü sıvısının basıncıdır. Sıvının daha fazla süzülmesine karşı koyar. |
| Toplam Karşı Koyan Kuvvet | 32 + 18 = 50 mmHg |
Bu standart fizyolojik değerlere göre, Net Filtrasyon Basıncı 10 mmHg‘dir. Bu pozitif basınç, filtrasyonun gerçekleştiğini gösterir.