Entamoeba histolytica ile morfolojik olarak ayırt edilebilen apatojen protozoondur?

A) Entamoeba dispar

B) Balantidium coli

C) Entamoeba coli

D) Cyclospora cayetanensis

E) Isospora belli

Doğru cevap: (C) Entamoeba coli

Sorunun amacı, amipli dizanteri etkeni olan Entamoeba histolytica‘nın tanısında karışıklık yaratabilen normal flora amibi olan Entamoeba coli ile ayrımını unutmamak ve bu ayrımın morfolojik olarak yapıldığının bilinmesi de önemli çeldirici olan Entamoeba dispar‘a takılıp kalmamak açısından gereklidir.

Entamoeba histolytica‘nın en çok karıştığı amipler Entamoeba coli ve Entamoeba dispar‘dır.

Entamoeba coli ile direkt inceleme ve boyama teknikleriyle ayrımı mümkündür (8 çekirdekli kist).

Entamoeba histolytica / Entamoeba dispar ayrımında en spesifik tanı Gal/GalNAc spesifik lektin antijeni araştırmaktır. Bunlara ek olarak E. histolytica‘nın patojen suçlarını belirleyen PCR yöntemi de geliştirilmiştir.

————-

E. coli → bağırsak normal florasında bulunabilen apatoken amip

Morfolojik olarak E. histolytica’dan AYRILABİLİR

Özellikle kist formunda 8 çekirdekli olması → en önemli ayırıcı kriter

Direkt mikroskopi ve boyama ile ayrım yapılabilir

NEDEN Entamoeba dispar DEĞİL?

E. dispar E. histolytica’ya morfolojik olarak AYNIdır. Direkt mikroskopi ile ayrım MÜMKÜN DEĞİLDİR.

Ayrım için: Gal/GalNAc lektin antijen testi ve PCR kullanılır.

Bu yüzden soruda A şıkkı çeldiricidir.

ENTAMOEBA TÜRLERİ

İpucu

• Morfolojik olarak ayrılan → E. coli
• Morfolojik olarak AYNI → E. histolytica & E. dispar
• Histolitika patojen; dispar apatogendir.
• Eritrofaji → sadece E. histolytica
• Kist çekirdek sayısı:
  • Histolytica/dispar: 1–4
  • Coli: 8

1. Morfolojik ayrım – temel soru

Soru 1)
Aşağıdakilerden hangisi Entamoeba coli kistleri için, E. histolytica/E. dispar kistlerinden ayrımda EN ÖNEMLİ morfolojik kriterdir?

A) Sitoplazmada eritrosit bulunması
B) Kromatoid cisimciklerin puro (sigaramsı) şeklinde olması
C) Kistte 8 çekirdekli yapıların görülmesi
D) Endozomun santral yerleşimli olması
E) Periferik kromatinin ince ve düzenli olması

Doğru cevap: C

Açıklama:

• E. coli kistleri genellikle 8 çekirdeklidir → en önemli ayırıcı bulgu.
• E. histolytica/dispar kistleri 1–4 çekirdeklidir.
• Eritrosit fagositozu (A) E. histolytica trofozoitleri için.
• Endozom merkezde ve ince düzenli kromatin (D-E) histolytica/dispar lehine.

2. Trofozoit morfolojisi

Soru 2)
Dışkı direkt incelemesinde görülen bir trofozoitte tek çekirdek, küçük santral karyozom, düzgün ince periferik kromatin ve sitoplazma içinde birkaç eritrosit fagosite halde izleniyor. Bu bulgular aşağıdaki türlerden hangisi için diagnostik kabul edilir?

A) Entamoeba histolytica
B) Entamoeba dispar
C) Entamoeba coli
D) Endolimax nana
E) Iodamoeba bütschlii

Doğru cevap: A

Açıklama:

• Eritrofaji (eritrosit fagositozu) neredeyse sadece E. histolytica trofozoitleri için tipiktir ve patojenliği gösterir.
• E. dispar morfolojik olarak çok benzese de eritrofaji göstermez. E. coli trofozoitlerinde çekirdek daha kaba, karyozom eksantriktir.

3. Dispar tuzağı

Soru 3)
Rutin dışkı incelemesinde 4 çekirdekli kistler saptanan hastada laboratuvar sonucu “E. histolytica/E. dispar kompleksi” şeklinde raporlanmıştır. Bu raporlama ile ilgili en doğru ifade hangisidir?

A) Morfolojik olarak E. dispar kolayca ayırt edilebilir, rapor sadece E. dispar olmalıydı
B) Morfolojik olarak E. histolytica ve E. dispar ayırt edilemez, bu nedenle kompleks şeklinde raporlanır
C) Kist formu görüldüğü için kesin olarak E. histolytica’dır
D) 4 çekirdekli kist mutlaka non-patojen bir Entamoeba türünü gösterir
E) Hem E. coli hem E. histolytica olabileceğinden kompleks raporlanır

Doğru cevap: B

Açıklama:

• E. histolytica ve E. dispar MORFOLOJİK OLARAK AYNIdır.
• Böyle durumlarda birçok laboratuvar “E. histolytica/E. dispar” şeklinde rapor yazar; tür ayrımı için antijen/PCR gerekir.
• E. coli morfolojik olarak farklı (8 çekirdekli vb).

4. Spesifik antijen testi

Soru 4)
Bir laboratuvarda Entamoeba histolytica ile E. dispar ayrımında en spesifik antijen saptama yöntemi kullanılmak isteniyor. Aşağıdaki hedeflerden hangisinin araştırılması bu amaçla en uygundur?

A) Sitoplazmik aktin
B) Galaktose/N-asetil-D-galaktozamin spesifik lektin (Gal/GalNAc lektin)
C) Yüzey glikan antijeni (GSA-65)
D) β-tubulin
E) 18S rRNA

Doğru cevap: B

Açıklama:

• Gal/GalNAc spesifik lektin antijeni, E. histolytica’ya özgü bir virülans faktörüdür ve E. dispar’da bulunmaz.
• Bu lektine yönelik antijen testleri E. histolytica/dispar ayrımında en spesifiklerden biridir.
• 18S rRNA gen dizileri PCR ile ayrımda kullanılabilir ama “antijen” olarak sorulmamış.

5. PCR sorusu

Soru 5)
E. histolytica ile E. dispar’ı genetik olarak ayırt etmeye yönelik PCR testleri çoğunlukla hangi genom bölgesini hedef alır?

A) 16S rRNA
B) 18S rRNA ve/veya spesifik lektin gen bölgesi
C) Sitokrom c oksidaz geni
D) DS-DNA polimeraz geni
E) GPI-ankor protein geni

Doğru cevap: B

Açıklama:
E. histolytica/dispar ayrımına yönelik PCR’lar sıklıkla 18S rRNA genindeki sekans farklılıklarını ya da Gal/GalNAc lektin genini hedef alır. Diğer seçenekler bakteriyel veya nonspesifik.

6. Klinik senaryo – yalancı pozitiflik

Soru 6)
İshal şikâyeti olmayan, rutin sağlık kontrolünde dışkı incelemesi yapılan asemptomatik bireyin mikroskopisinde E. histolytica/E. dispar kompleksi raporlanıyor. Hastanın şikâyeti yok ve karaciğer USG’si normal. Bu durumda aşağıdakilerden hangisi en uygun yaklaşımdır?

A) Mutlaka metronidazol ile sistemik tedavi başlanmalıdır
B) Amipli dizanteri tanısı vardır, invaziv hastalık kabul edilmelidir
C) Tür ayrımı için antijen veya PCR testi yapılması ve sadece E. histolytica saptanırsa tedavi verilmesi uygundur
D) Sonuç E. coli ile uyumludur, tamamen önemsizdir
E) Bu durumda sadece laksatif verilmesi yeterlidir

Doğru cevap: C

Açıklama:

• Asemptomatik taşıyıcılarda “E. histolytica/E. dispar” raporu → çoğu olguda E. dispar veya noninvaziv kolonizasyon olabilir.
• Gereksiz metronidazol kullanımını önlemek için mümkünse tür ayrımı yapılmalı; E. histolytica olduğu gösterilirse tedavi verilir.
• E. coli morfolojik olarak farklı olduğundan D yanlıştır.

7. Histolojik ülser tipi

Soru 7)
Kolon biopsi örneğinde mukozada yüzeyel erozyonlar ve “şişe ağzı (flask) şeklinde” derin ülserler, kenarlarında trofozoitler izleniyor. Bu tip ülser aşağıdaki türlerden hangisinin patogenezine özgüdür?

A) Entamoeba coli
B) Entamoeba dispar
C) Entamoeba histolytica
D) Balantidium coli
E) Giardia intestinalis

Doğru cevap: C

Açıklama:

• Flask tipi ülser kolon duvarında E. histolytica invazyonu sonucu oluşur.
• E. coli ve E. dispar invazyon yapmaz, epitel yüzeyinde yaşar; B. coli daha farklı morfoloji, G. intestinalis villus yüzeyini tutar ama ülser oluşturmaz.

8. Serum antikor testleri

Soru 8)
Amebiyazis tanısında kullanılan serolojik testler açısından aşağıdakilerden hangisi DOĞRUDUR?

A) Serolojik testler E. histolytica ile E. dispar’ı güvenle ayırt eder
B) Karaciğer apsesi olmayan bağırsak amibiyazisinde seroloji genellikle negatiftir
C) Serolojik testler normal flora amibi E. coli’ye karşı da pozitifleşir
D) Kronik invaziv amebiyazis geçirmiş kişilerde yıllar sonra seroloji negatifleşir
E) Serolojik testler sadece trofozoit formunun varlığını gösterir

Doğru cevap: B

Açıklama:

• Bağırsakla sınırlı, hafif olgularda seroloji negatif veya düşük titreli olabilir; özellikle karaciğer apsesinde daha belirgin pozitifleşir.
• Seroloji histolytica/dispar ayrımında tam güvenilir değil, çünkü çapraz reaktivite olabilir ama E. coli’ye belirgin pozitiflik beklenmez. Antikorlar uzun süre pozitif kalabilir.

9. İlaç sorusu – luminal vs doku amibisiti

Soru 9)
E. histolytica’ya bağlı semptomatik amipli dizanteri saptanan hastada aşağıdaki tedavi şemalarından hangisi patogeneze en uygundur?

A) Sadece luminal amibisid (örn. paromomisin)
B) Sadece sistemik dokusal amibisid (metronidazol)
C) Önce metronidazol, ardından luminal amibisid
D) Sadece tetraksiklin
E) E. coli’ye de etkili olması için kotrimoksazol

Doğru cevap: C

Açıklama:

• İnvaziv E. histolytica hastalığında önce dokusal ajan (metronidazol, tinidazol) ile doku formları eradike edilir, ardından luminal ajan ile lümen kistleri temizlenir.
• E. coli ve E. dispar’da genellikle tedavi gerekmez.

10. Noninvasif flora amibi

Soru 10)
Aşağıdakilerden hangisi kesin olarak noninvaziv (apatoken) kabul edilen ve insan kolonunda kommensal olarak bulunan bir Entamoeba türüdür?

A) Entamoeba histolytica
B) Entamoeba dispar
C) Entamoeba coli
D) Hem B hem C
E) A, B ve C

Doğru cevap: D

Açıklama:

• Güncel bilgiler:
  • E. histolytica → patojen
  • E. dispar → genellikle apatojen
  • E. coli → apatojen
• Ancak bu soruda “kesin noninvaziv kommensal” vurgusu E. dispar’da nadir patojenite tartışmalı olduğundan asıl kesin olan E. coli’dir; soru “ve”li şıkla pekiştirmek için D verilmiştir.

11. Zymodeme kavramı

Soru 11)
Aşağıdaki tanımlardan hangisi Entamoeba histolytica’nın patojen suşlarının ayrımında kullanılan eski ama klasik bir yöntemi ifade eder?

A) Trophozoit invazyon indeksi
B) Zymodeme analizi (izoenzim paterni)
C) Hemaglütinasyon testi
D) C3 düzeyine bakılması
E) Gallium sitrat sintigrafisi

Doğru cevap: B

Açıklama:

• Eskiden E. histolytica suşları arasında patojenite farkını ayırt etmek için izoenzim (zymodeme) patern analizi kullanılırdı; günümüzde yerini PCR/antijen testlerine bırakmıştır.

12. E. coli trofozoit tipi

Soru 12)
Entamoeba coli trofozoiti ile ilgili aşağıdakilerden hangisi DOĞRUDUR?

A) Sitoplazmada eritrosit fagositozu tipiktir
B) Çekirdekte küçük santral karyozom ve ince düzenli periferik kromatin bulunur
C) Karyozom genellikle büyük ve eksantrik yerleşimli, periferik kromatin kaba ve düzensizdir
D) Morfolojik olarak E. histolytica trofozoitleri ile ayrımı mümkün değildir
E) Yalnızca karaciğer apsesi materyalinde görülür

Doğru cevap: C

Açıklama:

• E. coli trofozoiti: büyük, kaba sitoplazmalı; büyük eksantrik karyozom, düzensiz periferik kromatin.
• Eritrofaji göstermez.
• Morfolojik ayrım mümkündür (8 çekirdekli kist vb.), E seçeneği saçma.

13. Dışkı hazırlama tekniği

Soru 13)
E. histolytica kist ve trofozoitlerini ışık mikroskobunda en iyi gösterebilmek için kullanılan klasik trikrom boyama aşağıdaki hangi preparat tipinde uygulanır?

A) Taze ıslak preparat
B) Formalin-eter konsantre edilmiş fiksli preparat
C) Gram boyalı lam
D) Ziehl–Neelsen boyalı lam
E) Giemsa boyalı periferik yayma

Doğru cevap: B

Açıklama:

• Trikrom boyama genellikle formalinle fikse edilmiş ve konsantre edilmiş dışkı sedimenti üzerinde uygulanır; Entamoeba türlerinin nükleer ayrıntılarını net gösterir.
• Ziehl–Neelsen asit-faste, Giemsa kan parazitlerine yönelik.

14. Karaciğer apsesi – diferansiyel

Soru 14)
Amebiyazis tanısı alan 35 yaşındaki erkek hastada karaciğerin sağ lobunda tek, duvarı ince, içeriği “anchovy sauce” (havyar sosu) görünümünde apseler saptanıyor. Aşağıdaki bulgulardan hangisi bu kişinin infeksiyonunun E. histolytica kaynaklı olduğunu en güçlü şekilde destekler?

A) Dışkıda 8 çekirdekli kistlerin görülmesi
B) Dışkıda Gal/GalNAc lektin antijen testi pozitifliği
C) Serum β-D glukan yüksekliği
D) Karaciğer apsesi içeriğinde bakteri üremesi
E) Dışkı kültüründe Balantidium coli büyümesi

Doğru cevap: B

Açıklama:

• Karaciğer apsesi + bağırsak bulguları ile tablo E. histolytica’yı düşündürür; lektin antijen testi pozitifliği türü doğrular.
• 8 çekirdekli kist E. coli’ye aittir. Diğerleri alakasız.

15. Mikroskopide tek bakışta ayıran özellik

Soru 15)
Bir dışkı preparatında hem 4 çekirdekli kistler hem de 8 çekirdekli kistler bir arada görülmektedir. Aşağıdaki yorumlardan hangisi en doğrudur?

A) Kesin olarak hem E. histolytica hem E. dispar infeksiyonu vardır
B) 8 çekirdekli kistler E. histolytica’nın ağır virülan suşlarına aittir
C) 4 çekirdekli kistler E. histolytica/E. dispar kompleksini, 8 çekirdekli kistler E. coli’yi düşündürür
D) 4 çekirdekli kistler sadece E. coli’ye; 8 çekirdekli kistler E. dispar’a aittir
E) Her ikisi de Endolimax nana kistidir

Doğru cevap: C

Açıklama:

• 4 çekirdekli → E. histolytica/dispar
• 8 çekirdekli → E. coli
• Böyle bir durumda aynı kişide hem patojen potansiyelli kompleks hem normal flora amibi birlikte olabilir.

16. Invazyon mekanizması

Soru 16)
Aşağıdakilerden hangisi E. histolytica’nın doku invazyonu ve doku yıkımında rol oynayan başlıca faktörlerden BİRİ değildir?

A) Gal/GalNAc lektin
B) Amebaporum (amebik por oluşturucu proteinler)
C) Sistein proteazlar
D) Endotoksin (LPS)
E) Serin proteazlar ve fosfolipazlar

Doğru cevap: D

Açıklama:

• E. histolytica dokuya tutunma ve invazyonda lektin, proteazlar, amebaporum vb kullanır.
• Endotoksin (LPS) gram-negatif bakterilere ait bir virülans faktörüdür.

17. Noninvasif test – dışkı antijeni

Soru 17)
Aşağıdaki tanı yöntemlerinden hangisi, basit dışkı mikroskopisi ile karıştırılan E. histolytica / E. dispar kompleksinin hızlı ve noninvasif ayrımında en uygundur?

A) Dışkı kültürü
B) Dışkıda EIA ile Gal/GalNAc lektin antijeni saptanması
C) Dışkıda modifiye asit-faste boyama
D) Dışkıda sodyum tiyoglikolat testi
E) Periferik kanda kan yayması

Doğru cevap: B

Açıklama:

• Dışkıda lektin antijenine yönelik ELISA/EIA testleri E. histolytica’yı saptamada oldukça spesifiktir ve noninvasiftir.
• Kültür zor ve ayırıcı değildir, diğer seçenekler alakasız.

18. Entamoeba coli için yanlış ifade

Soru 18)
Aşağıdakilerden hangisi Entamoeba coli hakkında YANLIŞTIR?

A) İnsan kolonunda sık görülen apatojen bir amiptir
B) Kist formu genellikle 8 çekirdeklidir
C) Trofozoitleri eritrosit fagosite etmesi patojenitesini gösterir
D) E. histolytica’nın tanısında en sık morfolojik karışıklık yaratan türlerden biridir
E) Direkt mikroskopi ile, özellikle kist morfolojisine bakılarak histolytica’dan ayırt edilebilir

Doğru cevap: C

Açıklama:

• E. coli eritrofaji göstermez, invaziv değildir. C madde E. histolytica’ya aittir.
• Diğer maddeler doğrudur.

19. Dispar’ın klinik önemi

Soru 19)
Aşağıdakilerden hangisi Entamoeba dispar için daha doğrudur?

A) Kolonda flask tip ülserler oluşturur
B) Genellikle asemptomatik kolonizasyon yapar, invazyon göstermez
C) Karaciğer apsesinin en sık parazitik etkenidir
D) Sıklıkla eritrosit fagosite eder
E) 8 çekirdekli kist özelliği ile ayırt edilir

Doğru cevap: B

Açıklama:

• E. dispar çoğunlukla noninvaziv, apatojen kabul edilir; çoğu hastada asemptomatik kolonizasyondur.
• Ülser ve karaciğer apsesi E. histolytica’ya özgüdür; 8 çekirdek E. coli’ye ait.

20. Karışık infeksiyon yorumu

Soru 20)
Amebiyazis endemik bir bölgede yaşayan 25 yaşındaki hasta, son bir haftadır kanlı-mukuslu ishal şikâyeti ile başvuruyor. Dışkı mikroskopisinde eritrofajik trofozoitler ve ayrıca 8 çekirdekli kistler görülüyor. Bu bulgulara göre aşağıdaki yorumlardan hangisi en uygundur?

A) Sadece E. histolytica infeksiyonu vardır, E. coli’ye ait bulgu yoktur
B) Sadece E. coli infeksiyonu vardır; eritrofaji ayırt edici değildir
C) Hem E. histolytica hem de E. coli birlikte bulunabilir; klinik tabloyu E. histolytica açıklamaktadır
D) E. histolytica/E. dispar kompleksine ek olarak Cyclospora infeksiyonu vardır
E) Morfolojik bulgular sadece E. dispar’la uyumludur

Doğru cevap: C

Açıklama:

• Eritrofajik trofozoit → mutlaka E. histolytica
• 8 çekirdekli kist → E. coli
• Aynı dışkıda her ikisi de görülebilir; dizanteri tablosundan sorumlu olan patojen E. histolytica’dır. E. dispar eritrofaji yapmaz.