1-Hücre içine iyod alımı (NIS)

• NIS (Na⁺/I⁻ simporter) bazolateral membrandadır.
• 2 Na⁺ ile birlikte I⁻’u folikül hücresine alır.
• Bu basamak Na⁺/K⁺ ATPaz gradiyentine bağımlıdır.

İnhibe edenler:

• Perklorat, tiyosiyanat, nitrattan zengin diyet, tiyosiyanat içeren sigara dumanı
• Radyoiyot tedavisi öncesi bazı testlerde kullanılır.

NIS inhibisyonu → T3/T4 sentezi ↓, TSH ↑, tiroglobulin sentezi ↑ (sana gönderdiğin sorunun mantığı tam burasıydı).

2-İyodun kolloide geçişi (Pendrin)

• Hücre içine alınan I⁻, pendrin kanalı ile apikal membrandan kolloide sekrete edilir.
• Pendrin mutasyonu → Pendred sendromu (goiter + işitme kaybı).

3-Oksidasyon (TPO)

• Kolloide çıkan I⁻, tiroid peroksidaz (TPO) ile I₂’ye oksitlenir.

4-Organifikasyon (İyodinasyon)

• Tiroglobulinin tirozin halkalarına I₂ bağlanır:
  • 1 I → MIT (monoiodotirozin)
  • 2 I → DIT (diiodotirozin)
• Bu basamak da TPO ile olur.

TPO’yu inhibe edenler:

• Tioamidler (Propiltiyourasil, Metimazol, Karbimazol)
• Yüksek doz iyot (Wolff–Chaikoff), iyodlu kontrast maddeler

5-Kuplaj (Coupling)

• MIT + DIT → T₃
• DIT + DIT → T₄
• Hâlâ tiroglobuline kovalent bağlı durumdadırlar.
• Kuplaj reaksiyonları da TPO aracılıdır.

6-Endositoz

• T₃/T₄ içeren iyodlu tiroglobulin, kolloidden folikül hücresi içine endositozla alınır.

7-Lizozomal proteoliz

• Endozomlar lizozomlarla birleşir.
• Tiroglobulin proteolitik enzimlerle parçalanır → serbest T₃, T₄ (ve biraz rT₃) sitozole geçer.
• MIT ve DIT’ten iyod geri kazanılır (deiyodinazlar).

8-Kana salınma

• Serbest T₃ ve T₄ bazolateral membrandan kana verilir.
• Kanda TBG, transtiretin, albumin gibi proteinlere bağlanarak taşınırlar.
• Hücreden salgılanan hormonun büyük kısmı T₄, etkin olan esas hormon ise T₃ (çoğu periferde T₄→T₃ dönüşümü).

Mini özet tablo

———————————————————————-

TİROİD HORMON SENTEZİNDE HANGİ İLAÇ HANGİ BASAMAĞI İNHİBE EDER?

1-İyodun hücre içine alımı (NIS – Na⁺/I⁻ simporter)

BASAMAK: İyodid folikül hücresine alınır.

İNHiBE EDENLER

• Perklorat (ClO₄⁻)
• Tiyosiyanat (SCN⁻) → sigara dumanında bulunur
• Nitrat (NO₃⁻)
• Amiodaron (kısmen)
• Lityum (kısmen)

“Perklorat ve tiyosiyanat NIS inhibitörüdür → iyot hücre içine giremez.”

2-İyodun apikal membrandan kolloide taşınması (Pendrin kanalı)

BASAMAK: Hücreden kolloide iyodid salgılanması.

İNHiBE EDEN

• Pendred sendromu (genetik pendrin defekti)

İlaç yok; patoloji sorusu şeklinde gelir.

3-Oksidasyon (TPO ile I⁻ → I₂)

BASAMAK: İyodun elementel iyoda dönüşmesi.

İNHiBE EDENLER

• Tioamidler:
  • Metimazol
  • Karbimazol
  • Propiltiyourasil (PTU)
• Aşırı doz iyot (Wolff–Chaikoff etkisi)
• İyodlu kontrast maddeler (amiodaron dahil)

“TPO’yu inhibe eden tüm ilaçlar hem oksidasyonu hem organifikasyonu hem de kuplajı durdurur.”

4-Organifikasyon (Tiroglobuline bağlanma: MIT–DIT oluşumu)

BASAMAK: TPO aracılığıyla iyodinasyon.

İNHiBE EDENLER

• Aynı ilaçlar: PTU, metimazol, karbimazol
• Aşırı iyot yüklemesi

“TPO blokajı = MIT ve DIT oluşamaz → hormon sentezi durur.”

5-Kuplaj (MIT + DIT → T₃, DIT + DIT → T₄)

BASAMAK: TPO aracılı T₃/T₄ oluşturma.

İNHiBE EDENLER

• Tioamidler (PTU, metimazol)
• Aşırı iyot

“Kuplaj reaksiyonu TPO bağımlıdır → aynı ilaçlar inhibe eder.”

6-Kolloidden tiroglobulin endositozu

BASAMAK: Kolloidden hücre içine geri alınma.

İNHiBE EDEN

• (Klinik olarak spesifik ilaç yok)
• Ancak yüksek iyot → kolloid depolanmasını artırır, endositozu azaltır.

7-Proteolitik parçalanma (lizozomlar)

BASAMAK: Tg’nin proteolizi → serbest T₃/T₄ oluşumu.

İNHiBE EDEN

• Lityum (en kuvvetli inhibitörlerden)
• Aşırı iyot (Wolff–Chaikoff)

“Lityum = hormon salınması inhibisyonu” → Çok önemli TUS bilgisi.

8-T₃ ve T₄’ün kana salınması

BASAMAK: Sitozolden kana hormon çıkışı.

İNHiBE EDENLER

• Lityum
• Aşırı iyot yüklemesi
• Perklorat/tiyosiyanat (dolaylı)

“Lityum → tiroid hormon salınımını inhibe eder ve hipotiroidi yapar.”

9-Periferde T₄ → T₃ dönüşümü (Deiyodinaz Tip 1 ve 2)

(Bu sentez değil ama TUS’ta sorulur.)

İNHiBE EDENLER

• Propiltiyourasil (PTU) – metimazol bu basamağı inhibe etmez!
• Amiodaron
• Propranolol
• Kortikosteroidler
• Radyokontrast maddeler

“Metimazol T4→T3 dönüşümünü inhibe etmez; PTU eder.”

TÜM LİSTE – TEK BAKIŞTA