Araknoid granülasyonları, Merkezi Sinir Sistemi (MSS) fizyolojisinde hayati bir rol oynayan, özellikle BOS (Beyin Omurilik Sıvısı) dolaşımının son aşamasında görev alan anatomik yapılardır.
Temel Bilgiler ve Yapısal Özellikler
- Tanım ve Konum: Granulationes Arachnoideae, Arachnoidea mater (Orta zar) tabakasının, dura mater’in iç yüzeyine doğru ve genellikle dural venöz sinüslere doğru uzanan büyük çıkıntılarıdır.
- İsimlendirme:
- Villi Arachnoideae: Tek tek, mikroskobik boyutlardaki küçük araknoid çıkıntılarına verilen isimdir.
- Granulationes Arachnoideae: Birden fazla villusun birleşip büyüyerek makroskopik hale gelmesiyle oluşur.
- En Yoğun Bulunduğu Yer: En büyükleri ve en yoğun olanları sinus sagittalis superior (üst sagittal sinüs) boyunca yer alır. Ayrıca transvers sinüs ve diğer dural sinüslerde de bulunabilirler.
Görev ve Fonksiyon
Araknoid granülasyonlarının temel görevi, BOS’un subaraknoid aralıktan venöz dolaşıma geçmesini sağlamaktır.
- BOS Emilim Mekanizması:
- BOS, subaraknoid aralıkta (araçnoidea mater ile pia mater arasındaki boşluk) dolaşır.
- Granülasyonlar, BOS’u bu aralıktan dural sinüslerin içine aktarır.
- BOS, sinüs içindeki venöz kanla karışarak genel venöz sisteme geri katılır.
- Hidrostatik Etki: Bu emilim süreci basınca bağlı olarak gerçekleşir. BOS’un venöz dolaşıma geçebilmesi için BOS basıncının sinüs içindeki venöz basınçtan yüksek olması gerekir. Bu, BOS hacmini ve dolayısıyla intrakraniyal basıncı düzenleyen ana mekanizmadır.
Klinik Notlar
- Radyolojik Görünüm: Özellikle yaşlı bireylerde, araknoid granülasyonlarının büyümesi (hipertrofisi), kraniyal kemikte (çoğunlukla parietal kemikte) küçük çöküntülere (granülasyon foveaları) neden olabilir. Bu durum genellikle patolojik değildir ve BT/MRI taramalarında tesadüfen görülebilir.
- Hidrosefali İlişkisi: Hidrosefali (beyinde aşırı BOS birikimi), genellikle BOS’un üretimindeki bir artıştan ziyade, yeterince emilememesi sonucu ortaya çıkar. Araknoid granülasyonlarının işlev bozukluğu veya tıkanıklığı, emilim sorununa yol açarak hidrosefalinin önemli bir nedenini oluşturabilir.
Granulationes Arachnoideae
Arachnoidea mater’in dural sinüslere doğru uzanan çıkıntılarıdır.
- Özellikle dura mater’in iç yüzeyine doğru büyüyen araknoid çıkıntılarıdır.
- SSS’te BOS’un dolaşımında çok kritik rol oynar.
Küçük olanlarına villi arachnoideae denir.
- “Arachnoid villus” = tek tek mikroskobik çıkıntılar
- Birden fazla villusun birleşerek büyümesi → granülasyon
En büyükleri sinus sagittalis superior boyunca yer alır.
- Arachnoid granülasyonlarının en yoğun bulunduğu yer superior sagittal sinüs duvarıdır.
- Ayrıca transvers sinüs, lakünler ve diğer dural sinüslerde de görülebilir.
Görev: BOS’un subaraknoid aralıktan venöz dolaşıma geçmesini sağlar.
- Subaraknoid aralıktaki BOS → araknoid granülasyonları → dural sinüs → venöz sistem
- Bu yapı, BOS’un vücuttan geri emilmesi için ana mekanizmadır.
- Emilim basınca bağlı gerçekleşir (BOS basıncı > sinüs basıncı olmalıdır).
Subaraknoid aralık arachnoidea mater ile pia mater arasındadır.
- BOS burada dolaşır.
- Araknoid granülasyonlarına gelen BOS buradan venöz sisteme aktarılır.
Klinik Not
- Arachnoid granülasyonlarının hipertrofisi yaşlılarda CT/MRI’da kemikte küçük çöküntüler (granülasyon foveaları) yapabilir – patolojik değildir.
- Hidrosefalide sorun genellikle BOS’un yeterince emilememesi ile ilişkilidir → granülasyon işlev bozukluğu olabilir.