| Bozukluk | Mekanizma | Klinik Özellikler | Tedavi / Yaklaşım |
|---|---|---|---|
| Jet lag (Zaman dilimi değişimi bozukluğu) | SCN ile çevresel ışık-uyaran uyumsuzluğu | Yorgunluk, uykuya dalma güçlüğü, gündüz uyuklama, GİS şikâyetler | Melatonin, ışık terapisi |
| Vardiya uykusu bozukluğu | Gece çalışma – gündüz uyuma ile SCN’nin ışık-uyku çevrimi bozulur | Uykusuzluk, gündüz aşırı uyku hali, performans düşüklüğü | Uyku hijyeni, parlak ışık tedavisi, gerektiğinde melatonin |
| Gelişmiş uyku fazı sendromu | SCN’nin ileri fazda çalışması (biyolojik saat öne kayar) | Akşam çok erken uykuya dalma, sabaha karşı çok erken uyanma | Akşam saatlerinde parlak ışık terapisi |
| Gecikmiş uyku fazı sendromu | SCN’nin geriye kayması (biyolojik saat geç çalışır) | Gece geç saatlerde uyuma, sabah geç uyanma; gençlerde sık | Sabah ışık terapisi, akşam melatonin |
| Serbest çalışan uyku bozukluğu (Non-24h sleep–wake disorder) | SCN’nin ışıkla senkronizasyonu yok (özellikle körlerde) | Uyku ve uyanıklık saatlerinin her gün giderek kayması | Melatonin agonistleri (tasimelteon), ışık tedavisi |
| Düzensiz uyku-uyanıklık ritmi | SCN’nin organizasyonu bozuk, melatonin salınımı dağınık | Gün boyu kısa süreli uyumalar, total uyku süresi azalmış | Düzenli uyku planı, ışık terapisi, melatonin |
Klinik pratikte en çok:
- Jet lag (uluslararası uçuş sonrası)
- Vardiya uykusu bozukluğu (gece çalışanlarda)
- Geç uyku fazı sendromu (ergen/üniversite öğrencilerinde) görülür.