G6PD Eksikliği Özellikleri
| Özellik | Açıklama |
| Genetik Geçiş | X’e bağlı resesif geçiş gösterir. Bu, erkeklerin (XY) tek bir X kromozomuna sahip olması nedeniyle hastalığa karşı daha hassas olduğu ve tam olarak etkilendiği anlamına gelir. |
| Kadınlarda Görülme | Notunuzdaki “kadınlarda görülmez” ifadesi genellikle erkeklere kıyasla semptomatik olarak çok nadir olduğu anlamına gelir. Kadınlar genellikle taşıyıcıdır (heterozigot). Ancak, rastgele X inaktivasyonu (lyonizasyon) nedeniyle bazı taşıyıcı kadınlar da semptomatik hale gelebilir. |
| Hücre Hassasiyeti | G6PD enzimi, eritrositleri oksidatif strese karşı koruyan temel mekanizmanın (NADPH ve glutatyon üretimi) kilit noktasıdır. Enzim eksikliği, hücrelerin bu strese karşı anormal hassasiyet göstermesine neden olur. |
| Hemoliz Yeri | Hemoliz genellikle intravasküler alanda (kan damarları içinde) gerçekleşir. Bu nedenle, notunuzda belirtildiği gibi, karaciğer ve dalak hücrelerinin iş yükü artmadığı için splenomegali (dalak büyümesi) olmaz veya çok nadir görülür. |
| Sessiz Dönem | Oksidatif stres yokken, G6PD eksikliği olan eritrositler normal görünümdedir ve hastalar çoğunlukla asemptomatiktir. |
Akut Hemolitik Atak
Hastalık, ancak eritrositler oksidatif strese maruz kaldığında akut hemolitik atak şeklinde kendini gösterir.
- Tetikleyici Nedenler:
- Enfeksiyonlar (En Sık Neden): Vücudun enfeksiyona yanıt olarak ürettiği serbest radikaller ve inflamatuar maddeler oksidatif stresi artırır.
- İlaçlar: Bazı sıtma ilaçları (örn. primakin), sülfonamidler, aspirin (yüksek dozda) ve diğer oksidan ilaçlar.
- Yiyecekler: Fava fasulyesi (bakla) tüketimi (Favizm olarak da bilinir).
- Periferik Yayma Bulguları: Hemoliz atağı sırasında, oksidatif olarak hasar görmüş ve çökelmiş hemoglobinden oluşan Heinz Cisimleri eritrositlerin içinde görülür. Dalaktan geçerken makrofajlar tarafından bu çökelekler “ısırıldığı” için, periferik yaymada “Isırık Hücreleri” (Bite Cells) de gözlenebilir.
- Hedef Hücreler (Target Cells): Notunuzda doğru bir şekilde belirtildiği gibi, hedef hücreler (göz şeklinde, ortası koyu halkalı eritrositler) G6PD eksikliğinden ziyade talasemi ve ciddi karaciğer hastalıkları gibi durumlarda sıklıkla görülen bir bulgudur.
Glukoz-6-Fosfat Dehidrogenaz (G6PD) Eksikliği
Genetik ve Epidemiyoloji
- Kalıtım: X’e bağlı resesif → erkeklerde görülür, kadınlarda taşıyıcılık yaygındır.
- Dünyada en sık görülen enzim defektidir.
- Özellikle Akdeniz, Afrika, Orta Doğu kökenli popülasyonlarda yaygındır.
Patogenez
- G6PD enzimi pentoz fosfat yolunda NADPH üretiminden sorumludur.
- NADPH olmadan eritrositlerde glutatyon indirgenemez → oksidatif hasara karşı savunmasız kalır.
- Oksidatif stres (enfeksiyon, ilaç, gıda) → eritrosit membran hasarı → intravasküler hemoliz.
Klinik Özellikler
- Çoğu zaman asemptomatiktir.
- Ataklarla seyreden hemolitik anemi:
- Akut anemi, sarılık, hemoglobinüri
- Splenomegali beklenmez (çünkü hemoliz esasen intravaskülerdir).
- En sık tetikleyici: Enfeksiyonlar
- Diğer tetikleyiciler:
- Favizm (bakla tüketimi)
- İlaçlar → özellikle antimalaryaller (primakin), sülfonamidler, nitrofurantoin, dapson
Laboratuvar / Tanı
- Atak dışında eritrositler normal görünür.
- Atak sırasında periferik yaymada:
- Heinz cisimcikleri (denatüre hemoglobin agregatları; supravital boyayla görünür)
- “Bite cells” (dalakta Heinz cisimciklerini çıkarmaya çalışan makrofajlar sonrası ısırılmış görünüm)
- Hedef hücreler (target cells): G6PD’de tipik değildir, talasemiye özgüdür.
- Tanı: Enzim aktivite ölçümü (atak sonrası yalancı normal çıkabilir → 2-3 hafta sonra tekrar edilir).
Klinik Püf Noktaları
- X’e bağlı kalıtım → kadınlarda nadir (çoğunlukla asemptomatik taşıyıcı).
- Splenomegali olmaması → ayırıcı tanıda yardımcı.
- Heinz cisimciği + bite cell → için tipik bulgudur.
- Favizm sorusu → klasik sınav tuzağı.
G6PD eksikliği = enfeksiyon/ilaç/fava ile tetiklenen ataklar, Heinz cisimcikleri, intravasküler hemoliz, X’e bağlı geçiş.