Kırmızı kemik iliği, hangi yaşta sarı kemik iliğine dönmeye başlar?
A) 1. yaştan itibaren
B) 2. yaştan itibaren
C) 3. yaştan itibaren
D) 4. yaştan itibaren
E) 5. yaştan itibaren
(Cevap E)
Doğru — E) 5. yaştan itibaren.
Kısa açıklama ve klinik notlar:
Yeni doğanda ilik tamamen kırmızı (hematopoetik) iliktir. Doğumdan sonra kırmızı → sarı (yağlı) kemik iliği dönüşümü uzun kemiklerin diafizlerinden başlayarak çocukluk döneminde ilerler. Geleneksel olarak bu dönüşümün belirginleşmesi 4–5 yaş civarında olur; bu yüzden seçeneklerde doğru yanıt 5. yaş şeklinde verilmiştir. Yetişkinlerde sarı iliğin çoğunluğu uzun kemik diafizlerinde, kırmızı ilik ise vertebralar, pelvis, sternum, kaburgalar ve proximal humerus/femur gibi aksiyel iskelette + proksimal metafizlerde korunur.
Klinik önem (kısa):
- Marrow reconversion: Kronik anemi, sigara, kronik hipoksi veya yoğun hematopoetik talep durumlarında (örn. talasemi) sarı ilik yeniden kırmızıya dönebilir — görüntülemede MRI sinyal değişikliği gösterir.
- Pediatrik kanılar: Çocuklarda kan verme, kemik iliği aspirasyonu veya transplantasyon planlamasında yaşa göre normal dağılım bilinmelidir.
- Radyoloji: MRI/CT’de yağlı (sarı) ve hematopoetik (kırmızı) ilik farklı sinyaller verir; patolojilerde (ör. myelodisplazi, infiltratif hastalık) ayırıcı tanı önemlidir.
Yaşa Göre Kemik İliği Dağılımı
| Yaş / Dönem | Kırmızı (hematopoetik) ilik | Sarı (yağlı) ilik |
|---|---|---|
| Yenidoğan (0–1 ay) | Tüm kemik iliği kırmızı (aksiyel + uzun kemik diafizleri) | Çok az/iyice az |
| İnek/İnfant (0–1 yaş) | Kırmızı hakim, uzun kemik diafizlerinde dönüşüm başlıyor (çok sınırlı) | Başlangıç |
| Küçük çocuk (1–5 yaş) | Kırmızı → sarı dönüşümü diafizlerden başlayarak ilerler; 5 yaş civarı uzun kemik diafizlerinin çoğu sarı olur | Uzun kemik diafizlerinde belirgin artış (özellikle 4–5 yaş sonrası) |
| Çocuk / Ergenlik başı (6–12 yaş) | Kırmızı; aksiyel iskelet (vertebra, pelvis, sternum, kaburga) korunur; proksimal humerus/femur kısmi kırmızı | Proksimal metafizlerde azalma devamı |
| Adolesan / Genç erişkin (13–20 yaş) | Kırmızı → ağırlıklı aksiyel (pelvis, vertebra, sternum, kaburga), proksimal femur/humerus kısmen kırmızı | Diafizlerde çoğunluk sarı |
| Yetişkin (20–60 yaş) | Kırmızı: pelvis, vertebra, sternum, kaburgalar, proximal femur/humerus | Uzun kemik diafizlerinin çoğu sarı |
| İleri yaş (>60) | Kırmızı kısmen azalır; daha fazla yağlı dönüşüm (ancak yaşla değişken) | Artmış sarı içerik (özellikle periferik kemiklerde) |
Klinik not: Geleneksel sınır olarak “kırmızı → sarı dönüşümü uzun kemik diafizlerinde 4–5 yaş civarında tamamlanır” kabul edilir (sınav sorunda doğru cevap: 5. yaş).
Kemik iliği örneklemesi — tercih edilen biyopsi/aspirasyon sahaları (yaşa göre, pratik)
- Yenidoğan / bebek: Tibial aspirat (anteromedial tibia) sık kullanılan sahadır; ancak prosedür uzmanlığına ve endikasyona göre posterior iliak krest tercih edilebilir.
- Çocuk (>1 yaş) ve erişkin: Posterior superior iliac crest = en yaygın ve güvenli saha (aspirasyon + biyopsi).
- İleri erişkin / obezite / özel durum: Sternum aspirasyonu nadiren (riski nedeniyle) — genelde tercih edilmez; iliak krest tercih edilir.
MRI / Görüntüleme — Kırmızı vs Sarı İlik Ayrımı (pratik)
| Sekans / Özellik | Sarı (yağlı) ilik | Kırmızı (hematopoetik) ilik |
|---|---|---|
| T1 (spin-echo) | Yüksek sinyal (yağ parlak) | Orta sinyal (yağdan daha koyu) |
| T2 / PD | Orta-yüksek (yağ ve suya bağlı) | Genelde yüksek/orta (su içeriği daha) |
| STIR / Fat-sat T2 | Sinyal baskılanır (kararlaşır) | Parlak/hiperintens (yağ baskılanınca öne çıkar) |
| Kontrast (Gd) | Tipik olarak minimal tutulum | Patolojik artışta kontrast tutulumu görülebilir |
| Pratik ayırıcı | T1: parlak = yağ (sarı) | T1: görece hipointens → kırmızı / infiltrasyon şüphesi; STIR’de hiperintens ise aktif hematopoez veya patoloji |
Not: Marrow reconversion (sarı → kırmızı tekrar) veya infiltratif hastalıklar MRI sinyalini değiştirir; klinik bağlam ve distribüsyon (difüz vs fokal) önem kazanır.
Marrow reconversion & Klinikte nedenleri
Sarı → Kırmızı dönüş (reconversion) nedenleri:
- Kronik hemolitik anemi (talasemi, sferositoz)
- Kronik hipoksi (KOAH, sigara, yüksek rakım)
- Ağır fiziksel aktivite / atletik talep
- Kemoterapi sonrası rejenerasyon dönemleri
- Endokrin/metabolik durumlar
Görüntüleme ipucu: Reconversion’da T1 sinyali azalır (yağ içeriği düşer); STIR/PD hiperintens olur; dağılım genelde metafize doğru genişleyebilir.
Klinik İpuçları
- Pediatrik biyopsi planlarken yaşı dikkate al: 0–1 yaşta tibial aspirat uygun; >1 yaşda posterior iliak crest tercih edilir.
- MRI raporunda T1’de hipointens, STIR’de hiperintens yaygın marrow → aktif hematopoez veya infiltratif süreç (lenfoma, metastaz) ayrımı gerekir (fokal mı difüz mu).
- Laboratuvar korelasyonu: CBC, ferritin, retikülosit sayısı, LDH ile birlikte değerlendir.
- Klinik senaryoda (anemi/hipoksi varsa) difüz reconversion beklenir; lokalize lezyon düşünülüyorsa biyopsi gerekebilir.
Kısa Referans Kartı
- Doğum: tümü kırmızı.
- 1–5 yaş: uzun kemik diafizlerinde kırmızı→sarı dönüş (5 yaş kritik).
- Erişkin: kırmızı marrows = pelvis, vertebra, sternum, kaburga, proximal femur/humerus.
- MRI: T1 parlak = yağ (sarı); T1 görece koyu + STIR parlak = kırmızı/aktif veya patolojik.
- Reconversion nedenleri: kronik anemi, hipoksi, kemoterapi sonrası regen.
- Biyopsi saha: çocuk >1 ve erişkin = posterior superior iliac crest; yenidoğan = tibial aspirat tercih edilebilir.