Folikül gelişimi, kadın üreme sisteminde ovaryum (yumurtalık) içinde gerçekleşen, bir oositin (yumurta hücresinin) olgunlaşarak yumurtlamaya (ovulasyona) hazır hale gelmesini sağlayan karmaşık ve düzenli bir süreçtir. Bu gelişim süreci folikülogenez olarak adlandırılır.
Folikül Gelişim Evreleri:
- Primordial folikül:
- Doğuştan itibaren yumurtalıklarda bulunur.
- İçerisinde primer oosit yer alır (profaz I’de bekler).
- Tek katlı yassı granüloza hücreleriyle çevrilidir.
- Primer folikül:
- Yassı granüloza hücreleri küboid hale gelir.
- Zona pellucida oluşmaya başlar (oosit çevresinde glikoprotein tabaka).
- Sekonder (preantral) folikül:
- Granüloza hücreleri çoğalır.
- Oosit çevresinde zona pellucida belirginleşir.
- Theca interna ve theca externa gelişir (östrojen üretimi başlar).
- Tersiyer (antral) folikül:
- Granüloza hücreleri arasında antrum adı verilen sıvı dolu boşluklar oluşur.
- Östrojen üretimi artar.
- Bu foliküller hormonlara daha duyarlıdır (FSH etkisiyle büyür).
- Graaf folikülü (olgun folikül):
- Ovulasyon öncesi en büyük ve olgun foliküldür.
- Antrum çok geniştir, oosit eksantrik yerleşmiştir.
- Luteinizan hormon (LH) etkisiyle ovulasyon (yumurtlama) gerçekleşir.
Ovulasyon Sonrası:
- Korpus luteum: Ovulasyon sonrası geriye kalan folikül hücreleri luteinize olur, progesteron üretir.
- Eğer döllenme olmazsa → korpus luteum geriler → korpus albikans oluşur.
Hormonların Rolü:
| Hormon | Etki |
| FSH (Folikül stimüle edici hormon) | Folikül büyümesini uyarır |
| LH (Luteinizan hormon) | Ovulasyonu tetikler, korpus luteum oluşumunu sağlar |
| Östrojen | Folikül tarafından üretilir, endometriyumu kalınlaştırır |
| Progesteron | Ovulasyon sonrası korpus luteumdan salgılanır, endometriyumu gebeliğe hazırlar |
Klinik Notlar:
- Polikistik over sendromu (PCOS): Folikül gelişimi duraksar, olgunlaşamaz → anovulasyon.
- Yumurtalık rezervi testleri: AMH (Anti-Müllerian Hormon), FSH, antral folikül sayısı.
