Spektrin ve ankirini kodlayan gende mutasyon sonucu oluşan membran hastalığı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Herediter sferositoz
B) Kistik fibrozis
C) Paroksismal nokturnal hemoglobinüri
D) Akondroplazi
E) Ailesel hiperkolesterolemi
Doğru cevap: (A)
Herediter sferositozi, Membran hastalıklarındandır.
Spektrin ve ankirini kodlayan gende mutasyonla oluşan membran hastalığı herediter sferositozdur. Hücre zarındaki spektrin ve ankirin proteinlerinin yapısal hasarı sonucunda eritrositlerde yüzey hacim ilişkisi bozulur. Normal koşullarda esnek olan eritrosit zarı, hücrenin küre şeklini alması ile gerilmeye dayanıksız (zar kırılganlığı artar, ozmotik direnci azalır) hale gelir.
Sferositik ve kırılgan hale gelen eritrositlerin dalak sinüzoidlerindeki asidik ve anoksik ortamda tutularak yıkılmaları ile hemolitik anemi tablosu ortaya çıkar.
Herediter sferositozda mutasyonun en sık izlendiği protein aşağıdakilerden hangisidir?
A) Ankrin *******
B) Spektrin
C) Band 4.2 proteini
D) Band 3 proteini
E) Band 4.1 proteini
Herediter sferositoz; OD geçişli eritrosit membran proteinlerinin kalıtsal intrinsik defektiyle karakterizedir. Membran elastikiyetinden sorumlu ankrin, spektrin gibi proteinlerin defekti dolayısıyla eritrositler sferosit (küre) şeklini almıştır ve daha kolay yıkılır bir duruma gelmiştir. Mutasyonların büyük kısmı ankrin proteininde görülür. Hatta ankrin proteinini etkilenmesi spektrin sentezini de bozabilmektedir.
—————————————
Kalıtsal sferositoz (HS), anormal şekilli kırmızı kan hücreleri olan sferositlerin varlığıyla karakterize edilen genetik bir hastalıktır. Normalde kırmızı kan hücreleri yuvarlak ve esnektir, bu da onların kan damarlarında kolayca hareket etmelerine olanak sağlar. Ancak HS’de kırmızı kan hücreleri küresel ve daha serttir, bu da onları dalak tarafından erken yıkıma yatkın hale getirerek hemolitik anemiye yol açar.
Kalıtsal sferositozla ilgili bazı önemli noktalar şunlardır:
- Genetik Neden: HS tipik olarak otozomal dominant bir şekilde kalıtılır; bu, bir kişinin bu durumu geliştirmek için her iki ebeveynden de kusurlu genin yalnızca bir kopyasını alması gerektiği anlamına gelir. Bazı durumlarda otozomal resesif bir şekilde de kalıtsal olabilir.
- Patofizyoloji: HS, kırmızı kan hücresi zarının yapısında ve işlevinde yer alan proteinleri, özellikle de spektrin, ankirin, bant 3 proteini ve diğer ilgili proteinleri kodlayan genlerdeki mutasyonlardan kaynaklanır. Bu mutasyonlar membran stabilitesinin kaybına neden olarak sferosit oluşumuna yol açar.
- Klinik Özellikler: HS’nin şiddeti, hafif formlardan şiddetli formlara kadar geniş bir aralıkta değişebilir. Yaygın semptomlar arasında kronik hemolitik anemi, sarılık (cildin ve gözlerin sararması), solgunluk (soluk cilt), yorgunluk ve genişlemiş dalak (splenomegali) yer alır. Ağır vakalarda, kırmızı kan hücrelerinin parçalanmasının artması nedeniyle hastalarda safra taşı oluşabilir.
- Teşhis: HS tanısı tipik olarak klinik değerlendirme, laboratuvar testleri (örneğin tam kan sayımı, periferik kan yayması, ozmotik kırılganlık testi) ve hastalıkla ilişkili mutasyonların varlığını doğrulamak için genetik testlerin bir kombinasyonunu içerir.
- Tedavi: HS tedavisinin temel hedefleri semptomları yönetmek, komplikasyonları önlemek ve yaşam kalitesini iyileştirmektir. Bu, kırmızı kan hücresi üretimini desteklemek için folik asit takviyesini, şiddetli anemi için kan naklini ve kalıcı veya şiddetli hemoliz vakalarında dalağın çıkarılmasını (splenektomi) içerebilir. Splenektomi, sferositlerin tahribatını azaltarak semptomları hafifletebilir, ancak özellikle kapsüllenmiş bakterilerden kaynaklanan bazı enfeksiyon riskini artırabilir ve aşılama ve profilaktik antibiyotik gerektirebilir.
HS, yaşam boyu yönetim gerektiren kronik bir durumdur, ancak uygun tedaviyle HS’li bireylerin çoğu nispeten normal yaşamlar sürdürebilir. Erken teşhis ve müdahale, sonuçların optimize edilmesi ve bozukluğa bağlı komplikasyonların en aza indirilmesi açısından önemlidir.
———————
Kalıtsal sferositoz, kırmızı kan hücresi proteinleri olan spektrin ( alfa ve beta ), ankirin, band 3 proteini, protein 4.2 , ve diğer kırmızı kan hücresi membran proteinlerini kodlayan genlerdeki çeşitli moleküler kusurlardan kaynaklanır.
Kalıtsal Sferositoz Tipi
HS-1 ANK1 8p11.2 Ankirin
HS-2 SPTB 14q22-q23 Spektrin (Beta)*
HS-3 SPTA 1q21 Spektrin (Alfa-1)*
HS-4 SLC4A1 17q21-q22 Band-3 Proteini
HS-5 EPB42 15q15 Protein-4.2
1-Alfa-1, spektrin proteininin alfa-1 alt birimini ifade eder. Beta, spektrin proteininin beta alt birimini ifade eder.
Bu genetik mutasyonlar , kırmızı kan hücrelerinin normal olarak patolojik olmayan durumda üretildiği kemik iliği içindeki eritrosit progenitör hücreleri tarafından harekete geçirilir ve onlar tarafından yürütülür
Spektrin ( Alfa-1 ) Alfa-1 alt birim aktin ilişkisi bozulur. Plazma zarının aktin hücre iskeletine bağlanmasındaki başarısızlık ile karekterizedir.
Sonuçta Spectrin’in iç kısmının plazma zarına daha büyük aktin hücre iskeletine bağlanması başarısız olur veya zayıflar
2-Spektrin (Beta); Hidrofobik etkileşimler ve ankirin ve aktine elektrostatik çekim üzerinden gelişir.
Plazma zarının aktin hücre iskeletine bağlanmasındaki başarısızlık ile karekterizedir.
Spektrin protein ağındaki Beta alt birimlerinin eksikliği Sonuçta Spectrin’in iç kısmının plazma zarına daha büyük aktin hücre iskeletine bağlanması başarısızlık veya zayıflamaya neden olur.